Anne Sütü ve Emzirme

Anne sütü, bebeğin yaşamın ilk aylarındaki besin ihtiyacını karşılar ve onu hastalıklara karşı koruyan maddeler içerir. Emzirme doğal bir süreç olsa da hem anne hem bebek için öğrenilen bir beceridir; ilk günlerde zorluk yaşamak çok sıktır ve doğru destekle bu zorlukların çoğu aşılabilir. Dünya Sağlık Örgütü ve Sağlık Bakanlığı, ilk 6 ay yalnızca anne sütü verilmesini, ardından uygun ek gıdalarla birlikte emzirmenin 2 yaş ve sonrasına kadar sürdürülmesini önerir.

Anne sütünün yararları

Bebek için: Anne sütü; ishal, solunum yolu ve orta kulak enfeksiyonları gibi hastalıkların riskini azaltır. Ani bebek ölümü sendromu riskinde azalma ve ileriki yaşlarda aşırı kilo ile tip 2 diyabet riskinin daha düşük olmasıyla ilişkilidir.

Anne için: Emzirme, doğumdan sonra rahmin kasılmasına yardımcı olur. Uzun dönemde meme ve yumurtalık kanseri, tip 2 diyabet ve yüksek tansiyon riskinin azalmasıyla ilişkilidir.

Emzirmeye başlarken

Durumunuz uygunsa bebeğiniz doğar doğmaz göğsünüze, ten tene temasa verilir ve ilk bir saat içinde emzirmeye başlanır. Sezaryen sonrasında da bu çoğu zaman mümkündür.

İlk günlerde gelen süte kolostrum (ağız sütü) denir. Miktarı azdır, ancak bağışıklık faktörleri açısından çok zengindir ve yenidoğanın küçük midesi için yeterlidir. Süt genellikle doğumdan sonraki 2–5. günler arasında artar.

Doğru kavrama

Etkili emzirmenin temeli bebeğin memeyi doğru kavramasıdır:

• Bebeğin karnı sizin karnınıza dönük, başı ve gövdesi aynı hizadadır.
• Burnu meme ucu hizasındayken ağzını genişçe açması beklenir, ardından memeye yaklaştırılır.
• Ağzına yalnızca meme ucu değil, meme ucunun çevresindeki koyu renkli alanın (areola) büyük kısmı, özellikle alt bölümü girer.
• Alt dudak dışa dönüktür, çenesi memeye değer, yanakları yuvarlaktır ve çökmez.
• Emme sırasında ritmik yutkunma sesleri duyulur.

İlk saniyelerde hafif bir hassasiyet olabilir. Ancak emzirme boyunca süren ağrı, çoğu zaman kavramanın düzeltilmesi gerektiğini gösterir.

Emzirme pozisyonları

Beşik tutuşu, çapraz beşik tutuşu, koltuk altı (futbol topu) tutuşu, yan yatarak emzirme ve arkaya yaslanarak emzirme en sık kullanılan pozisyonlardır. Koltuk altı ve yan yatış pozisyonları sezaryen sonrasında kesiye baskıyı azalttığı için rahat olabilir.

Ne sıklıkla emzirmeli?

Yenidoğanlar genellikle 24 saatte 8–12 kez emer. Bebeğin ağzını açması, elini ağzına götürmesi, başını memeyi arar gibi çevirmesi açlık işaretleridir; ağlama ise geç bir işarettir. Belirli saatler yerine bebeğin isteğine göre emzirmek, süt üretimini de destekler. Süt üretimi arz-talep ilkesine göre çalışır: meme ne kadar sık ve etkili boşalırsa o kadar süt yapılır.

Gece emzirmeleri de süt üretiminin sürmesi için önemlidir. Emzirme iyice oturana kadar, yani ilk birkaç hafta boyunca, emzik ve biberon kullanımını ertelemek genellikle önerilir.

İlk günlerde bebeklerin doğum ağırlığının bir kısmını kaybetmesi normaldir; çoğu bebek yaklaşık 10–14 gün içinde doğum ağırlığına geri döner.

Sık yaşanan sorunlar

• Meme ucu yaraları ve çatlakları: Çoğunlukla kavrama sorunundan kaynaklanır. Kavramayı düzeltmek, emzirme sonrasında birkaç damla sütü meme ucuna sürüp kurumasını beklemek yardımcı olabilir.
• Memelerde aşırı dolgunluk: Sık emzirmek, emzirmeden önce ılık, sonra soğuk uygulama rahatlatır.
• Tıkalı süt kanalı: Memede hassas, sert bir bölge şeklinde kendini gösterir. Emzirmeye devam etmek ve nazik masaj genellikle yeterlidir.
• Mastit: Memede kızarıklık, sertlik, ağrı ve ateşle birlikte grip benzeri şikâyetlerle seyreder. Emzirmeye genellikle devam edilir; antibiyotik gerekip gerekmediğine doktorunuz karar verir.
• Süt azlığı endişesi: Çok sık görülen bir kaygıdır. Çoğu zaman sık ve etkili emzirmeyle çözülür. Bebeğin kilo alımı yetersizse çocuk doktorunuzla birlikte bir plan yapılır.

Bilgi: Emzirme konusunda sorun yaşamak başarısızlık değildir. Hastanedeki emzirme danışmanları, ebeler, aile hekiminiz ve çocuk doktorunuz bu süreçte size destek olabilir.

Süt sağma ve saklama

Bebeğinizden ayrı kalmanız gerekiyorsa sütünüzü elle veya süt pompasıyla sağabilirsiniz. Sağılmış süt temiz, kapaklı kaplarda ve üzerine tarih yazılarak saklanmalıdır.

Saklama yeri	Önerilen süre
Oda sıcaklığı (25 °C’ye kadar)	4 saate kadar
Buzdolabı (yaklaşık 4 °C)	4 güne kadar
Derin dondurucu (-18 °C veya daha soğuk)	Tercihen 6 ay içinde

Donmuş süt buzdolabında veya ılık su içinde çözülmeli, mikrodalgada ısıtılmamalıdır. Çözülen süt yeniden dondurulmaz.

Emzirme döneminde kendinize bakım

Dengeli beslenin ve susadıkça su için. Emziren annelerin ek enerji ihtiyacı vardır; bu nedenle katı diyetlerden kaçının. Kafeini ölçülü tüketin, alkolden uzak durmak en güvenli seçenektir ve sigara içmeyin. Emzirme döneminde gebelikten korunmak için emzirmeyle uyumlu yöntemler bulunur.

Bazı enfeksiyonlar, bazı ilaç tedavileri veya bebekte çok nadir görülen bazı metabolik hastalıklar gibi durumlarda emzirme konusu ayrıca değerlendirilir. Anne sütüne ek olarak veya onun yerine bebek maması gerekirse, bu kararı çocuk doktorunuzla birlikte vermeniz önemlidir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda doktorunuza veya çocuk doktorunuza başvurun:

• Memede kızarıklık, sertlik, ağrı ve 38 °C ve üzeri ateş
• Memede geçmeyen şişlik veya sertlik
• Kanayan, iyileşmeyen meme ucu yaraları ya da emzirme boyunca süren ağrı
• Bebeğin 5. günden sonra günde 6’dan az ıslak bez yapması veya dışkılamasının azalması
• Bebeğin emmede isteksiz, uykulu ve uyandırılması güç olması
• Bebeğin cildinde veya gözlerinin beyazında artan sararma
• Emzirmeyle ilgili yoğun kaygı, çökkünlük veya çaresizlik hissi