Epidural Analjezi (Ağrısız Doğum)

Doğum ağrısı her kadında farklı yaşanır. Bazı kadınlar ağrıyla nefes teknikleri, hareket ve destekle baş edebilirken bazıları ilaçla ağrı kontrolü ister. Epidural analjezi, halk arasında “ağrısız doğum” olarak bilinen ve doğumda ağrıyı azaltmak için en sık kullanılan yöntemlerden biridir. Hangi yöntemi seçeceğiniz sizin kararınızdır; doğum sırasında fikrinizi değiştirmeniz de mümkündür.

Epidural analjezi nedir?

Epidural, bel bölgesinde omurganın içinde, omuriliği çevreleyen zarın dışında kalan boşluğa (epidural aralık) ince ve yumuşak bir kateter (plastik tüp) yerleştirilmesidir. Bu kateterden verilen düşük yoğunluklu lokal anestezik (bölgesel uyuşturucu) ilaçlar, çoğu zaman az miktarda ağrı kesiciyle birlikte, rahimden ve doğum kanalından gelen ağrı sinyallerini azaltır.

“Ağrısız doğum” adı yaygın olsa da epidural ağrıyı her zaman tamamen ortadan kaldırmaz. Çoğu kadın kasılmaları ağrı yerine baskı ya da sıkışma şeklinde hisseder. Düşük dozlu uygulamalarda bacaklarınızı genellikle hareket ettirebilirsiniz.

Epidural, spinal ve kombine yöntemler

Yöntem	Nasıl uygulanır?	Özelliği
Epidural	Kateterle sürekli veya aralıklı ilaç verilir	Doğum boyunca sürdürülebilir, doz ayarlanabilir
Spinal	Tek bir iğneyle omurilik sıvısının bulunduğu aralığa ilaç verilir	Hızlı ve güçlü etki; sezaryende sık kullanılır
Kombine spinal-epidural	İkisi birlikte uygulanır	Hızlı başlangıç ve kateterle devamlılık sağlar

Nasıl uygulanır?

Epidural, anestezi uzmanı tarafından doğumhanede uygulanır:

1. Kolunuza damar yolu açılır ve sıvı verilmeye başlanır.
2. Oturarak öne doğru kamburlaşmanız ya da yan yatıp dizlerinizi karnınıza çekmeniz istenir. Bu sırada hareketsiz kalmanız önemlidir; kasılma geldiğinde ekibe haber verebilirsiniz.
3. Bel bölgesi temizlenir ve cilt lokal anestezikle uyuşturulur.
4. Özel bir iğneyle epidural aralığa ulaşılır, kateter yerleştirilir ve iğne çıkarılır. Kateter sırtınıza bantla sabitlenir.
5. İlaç verilmeye başlanır. Ağrı genellikle 10–20 dakika içinde azalır.

İşlemden sonra tansiyonunuz ve bebeğin kalp atışları düzenli olarak izlenir. İlaç kateterden sürekli olarak ya da sizin bir düğmeyle kontrol edebildiğiniz bir pompayla verilebilir. Doğum sezaryenle tamamlanmak zorunda kalırsa, aynı kateterden daha güçlü ilaç verilerek çoğu zaman genel anesteziye gerek kalmadan ameliyat yapılabilir.

Ne zaman uygulanabilir?

Doğum eylemi başladığında ve siz istediğinizde epidural uygulanabilir. Güncel uluslararası kılavuzlar, tıbbi bir engel yoksa annenin isteğini yeterli bir gerekçe olarak kabul eder ve belirli bir açıklığa ulaşılmasını beklemeyi zorunlu görmez. Doğum çok hızlı ilerliyorsa ve bebeğin doğumuna çok az kaldıysa, epiduralin etkisini göstermeye zamanı olmayabilir.

Epidural takılıyken hareketleriniz kısıtlanabilir. Epidural uygulanan kadınlar, bacaklarındaki his ve güç azalabileceği için doğum havuzuna giremez.

Bebeğiniz doğduktan ve gerekli dikişler atıldıktan sonra kateter çıkarılır. Bacaklarınızdaki his ve güç genellikle birkaç saat içinde tamamen geri gelir. Epidural sonrası ilk kez ayağa kalkarken dengenizi kaybetmemek için mutlaka ekipten yardım isteyin.

Kimler için uygun olmayabilir?

Aşağıdaki durumlarda epidural uygulanamayabilir ya da özel değerlendirme gerekir:

• Kanın pıhtılaşmasını etkileyen hastalıklar veya kan pulcuğu (trombosit) sayısının çok düşük olması
• Kan sulandırıcı ilaç kullanımı (son dozun zamanlaması önemlidir)
• İğnenin gireceği bölgede cilt enfeksiyonu veya vücutta yaygın, ağır bir enfeksiyon
• Ağır kanama veya düzeltilmemiş sıvı kaybı
• Bazı omurga ve sinir sistemi hastalıkları ya da geçirilmiş omurga ameliyatları (çoğu zaman yine uygulanabilir, ancak önceden değerlendirilmelidir)

Bu nedenle kullandığınız ilaçları ve geçirdiğiniz hastalıkları gebelik takibinizde paylaşmanız, gerekirse doğumdan önce anestezi uzmanıyla görüşmeniz yararlıdır.

Olası yan etkiler ve riskler

Epidural yaygın olarak kullanılan ve güvenli kabul edilen bir yöntemdir; ancak her tıbbi işlem gibi yan etkileri ve nadir de olsa riskleri vardır.

Sık görülen, genellikle geçici etkiler:

• Tansiyon düşmesi (sıvı ve gerekirse ilaçla düzeltilir)
• Kaşıntı, titreme, bulantı
• İdrar yapmada güçlük (geçici olarak idrar sondası gerekebilir)
• Bacaklarda uyuşukluk veya ağırlık hissi
• Vücut ısısında hafif yükselme
• İkinci evrenin uzaması ve vakum ya da forseps gerekme olasılığında hafif artış

Daha az görülen veya nadir durumlar:

• Yetersiz ya da tek taraflı etki: Kateterin konumu düzeltilebilir veya kateter yeniden takılabilir.
• Şiddetli baş ağrısı: İğnenin omurilik zarını delmesiyle ortaya çıkabilir ve yaklaşık 100 kadında 1 görülür. Ayağa kalkınca artar, yatınca azalır; tedavi edilebilir.
• Çok nadiren enfeksiyon, epidural aralıkta kan toplanması (hematom) veya kalıcı sinir hasarı

Bilgi: Epiduralin kalıcı bel ağrısına yol açtığı yaygın bir inanıştır; ancak araştırmalar böyle bir ilişki göstermemektedir. Bel ağrısı gebelikte ve doğum sonrasında zaten sık görülür.

Epidurale alternatifler

Epidural istemiyorsanız ya da sizin için uygun değilse başka seçenekler de vardır: nefes ve gevşeme teknikleri, doğum topu ve pozisyon değişiklikleri, masaj, sıcak uygulama, ılık duş veya doğum havuzu ve sürekli destek veren bir refakatçi. Bazı durumlarda damar yoluyla verilen ağrı kesiciler de kullanılabilir. Bu seçenekleri gebelik takibiniz sırasında konuşmanız, doğum gününde karar vermenizi kolaylaştırır.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Doğumdan sonra epiduralin etkisi genellikle birkaç saat içinde tamamen geçer. Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden doktorunuza veya hastaneye başvurun:

• Ayağa kalkınca artan, yatınca azalan şiddetli baş ağrısı
• Etkinin geçmesi beklenen süreden sonra da devam eden bacaklarda uyuşma veya güçsüzlük
• Kateterin girdiği yerde kızarıklık, şişlik, akıntı veya giderek artan ağrı
• Ateşle birlikte şiddetli sırt ağrısı
• İdrar veya dışkıyı tutamama ya da idrar yapamama

Önemli: Bacaklarda yeni başlayan güçsüzlük, ateşle birlikte şiddetli sırt ağrısı veya idrar ve dışkı kontrolünün kaybı acil değerlendirme gerektirir.