Adet Düzensizliği ve Anormal Rahim Kanamaları

Adet düzeni kadından kadına farklılık gösterir ve yaşam boyunca değişebilir. Ancak adetlerin çok sık ya da çok seyrek gelmesi, uzun sürmesi, çok yoğun olması veya iki adet arasında kanama olması, tıpta “anormal rahim kanaması” olarak adlandırılan ve değerlendirilmesi gereken bir durumdur. Bu yazıda normal döngünün sınırlarını, olası nedenleri ve tanı-tedavi sürecini sade bir dille bulabilirsiniz.

Normal adet döngüsü nasıl olmalı?

Adet döngüsü, bir adetin ilk gününden bir sonraki adetin ilk gününe kadar geçen süredir. Uluslararası Jinekoloji ve Obstetri Federasyonu’nun (FIGO) tanımına göre üreme çağındaki bir kadında sınırlar kabaca şöyledir:

Özellik	Normal kabul edilen	Anormal kabul edilen
Sıklık	24–38 günde bir	24 günden sık ya da 38 günden seyrek
Süre	8 güne kadar	8 günden uzun
Düzenlilik	En kısa ve en uzun döngü arasında yaklaşık 7–9 günden az fark	Daha büyük farklar
Miktar	Günlük yaşamı aksatmayan kanama	Fiziksel, sosyal veya duygusal yaşamı olumsuz etkileyen kanama

İlk adetten sonraki birkaç yıl ile menopoza geçiş döneminde (perimenopoz) yumurtlama düzensizleştiği için döngülerin değişken olması daha sık görülür. Yine de bu dönemlerde de çok yoğun ya da uzun süren kanamalar değerlendirilmelidir.

Anormal rahim kanaması nedir?

Anormal rahim kanaması; adetin sıklığında, süresinde, düzeninde veya miktarında normal sınırların dışına çıkan, rahim kaynaklı her türlü kanamayı kapsayan genel bir terimdir. Adet arası kanama, cinsel ilişki sonrası kanama ve menopoz sonrası kanama da bu başlıkta değerlendirilir.

Üreme çağındaki bir kadında beklenmedik kanamanın ilk düşünülmesi gereken nedenlerinden biri gebeliktir. Düşük tehdidi ya da dış gebelik de kanamaya yol açabileceğinden, gebelik olasılığı varsa önce gebelik testi yapılır.

Nedenleri: PALM-COEIN sınıflaması

Hekimler anormal kanamanın nedenlerini sistemli biçimde araştırmak için FIGO’nun geliştirdiği PALM-COEIN sınıflamasını kullanır. Kısaltmanın her harfi bir neden grubunu temsil eder. Aynı kadında birden fazla neden bir arada bulunabilir.

PALM: Yapısal nedenler

Bu gruptaki nedenler ultrason gibi görüntüleme yöntemleriyle ya da doku incelemesiyle gösterilebilir.

• P – Polip: Rahim iç zarından (endometrium) veya rahim ağzından kaynaklanan, genellikle iyi huylu küçük çıkıntılar.
• A – Adenomiyozis: Rahim iç zarına benzeyen dokunun rahmin kas duvarının içine yerleşmesi; ağrılı ve yoğun adetlere yol açabilir.
• L – Leiomiyom (miyom): Rahim kasından gelişen iyi huylu tümörler; özellikle rahim boşluğuna doğru büyüyenler kanamayı artırır.
• M – Malignite ve hiperplazi: Rahim iç zarının aşırı kalınlaşması (hiperplazi) veya kanser. Özellikle 45 yaş üzerindeki ve risk faktörü taşıyan kadınlarda dışlanması gereken bir gruptur.

COEIN: Yapısal olmayan nedenler

• C – Koagülopati: Kanın pıhtılaşmasıyla ilgili bozukluklar (ör. von Willebrand hastalığı). İlk adetten beri çok yoğun kanaması olanlarda akla gelmelidir.
• O – Ovulatuvar (yumurtlama) bozukluk: Düzenli yumurtlamanın olmaması. Polikistik over sendromu, tiroit hastalıkları, prolaktin hormonu yüksekliği, belirgin kilo değişimi, yoğun stres, ergenlik ve perimenopoz başlıca örneklerdir.
• E – Endometriyal nedenler: Rahim iç zarının kendisindeki bozukluklar, örneğin iç zarın iltihabı (endometrit).
• I – İyatrojenik nedenler: Tedaviye bağlı kanamalar; hormonlu doğum kontrol yöntemleri, rahim içi araçlar, kan sulandırıcılar ve bazı diğer ilaçlar bu gruptadır.
• N – Henüz sınıflanmamış nedenler: Diğer gruplara uymayan, daha nadir durumlar (ör. rahimdeki damar yapısı bozuklukları veya sezaryen izinde oluşan kusur).

Menopoz sonrası kanama mutlaka değerlendirilmeli

Menopoz, son adetten sonra 12 ay boyunca hiç adet görülmemesiyle tanımlanır. Bu süreden sonra ortaya çıkan her kanama, pembe ya da kahverengi lekelenme şeklinde olsa bile, normal kabul edilmez.

Menopoz sonrası kanamanın en sık nedenleri, östrojen azalmasına bağlı olarak vajina ve rahim iç zarının incelmesi (atrofi) ile poliplerdir. Ancak bu tür kanama, rahim iç zarı kanserinin (endometrium kanseri) en sık görülen ilk belirtisidir. Bu kanser erken dönemde fark edildiğinde tedavi başarısı yüksektir.

Önemli: Menopozdan sonra olan kanamayı “geçer” diye beklemeyin. Kısa süre içinde muayene olmanız; vajinal ultrason ve gerektiğinde rahim iç zarından örnek (biyopsi) alınması önerilir.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme ayrıntılı bir öyküyle başlar. Adet takviminizi, kanamanın miktarını ve süresini, kullandığınız ilaçları ve ailenizde kanama bozukluğu olup olmadığını not almanız görüşmeyi kolaylaştırır. Ardından genellikle şunlar yapılır:

• Gebelik testi: Üreme çağında gebelik olasılığını dışlamak için.
• Jinekolojik muayene: Kanamanın rahimden mi, rahim ağzından ya da vajinadan mı geldiğini ayırt etmek için.
• Vajinal ultrason: Polip, miyom, adenomiyozis ve rahim iç zarının kalınlığını değerlendirmek için.
• Kan tahlilleri: Tam kan sayımı ve demir depoları; gerektiğinde tiroit, prolaktin ve pıhtılaşma testleri.
• Endometrium biyopsisi: Özellikle 45 yaş üzerinde ya da daha genç olup uzun süredir düzensiz kanaması, fazla kilosu veya tedaviye yanıt vermeyen kanaması olan kadınlarda.
• Histeroskopi: Rahim içinin vajina yoluyla ince bir kamerayla görüntülenmesi; polip gibi bazı lezyonlar aynı işlemde çıkarılabilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi; bulunan nedene, yaşınıza, yakınmalarınızın şiddetine ve gebelik isteğinize göre belirlenir. Bazen altta yatan durumun (ör. tiroit hastalığının) tedavisi yeterli olur.

• Hormonal olmayan ilaçlar: Traneksamik asit gibi kanamayı azaltan ilaçlar ve bazı ağrı kesiciler (non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar), yalnızca adet günlerinde kullanılarak kanama miktarını azaltabilir.
• Hormonal tedaviler: Kombine doğum kontrol hapları, progesteron içeren ilaçlar ve hormon salgılayan rahim içi araç, döngüyü düzenleyebilir ve kanamayı belirgin biçimde azaltabilir.
• Demir tedavisi: Kansızlık varsa demir eksikliği giderilir.
• Cerrahi yöntemler: Polip veya rahim boşluğuna doğru büyüyen miyomların histeroskopiyle çıkarılması, miyomektomi, rahim iç zarının inceltilmesi (endometriyal ablasyon; gebelik düşünmeyen kadınlar için) ve diğer tedavilere yanıt alınamayan durumlarda rahmin alınması (histerektomi).

Her tedavinin olası yan etkileri ve sınırlılıkları vardır. Hangi seçeneğin size uygun olduğu muayene sonrası birlikte kararlaştırılır.

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

• Adet takvimi tutun ya da bir telefon uygulamasıyla başlangıç-bitiş tarihlerini ve kanama miktarını kaydedin.
• Yoğun kanamanız varsa demirden zengin besinlere (kırmızı et, baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler) yer verin; demir takviyesini ise hekiminize danışarak kullanın.
• Sağlıklı kilonuzu korumak ve düzenli fiziksel aktivite, yumurtlama düzenini olumlu etkileyebilir.
• Kan sulandırıcı ya da hormon içeren bir ilaç kullanıyorsanız, kanamanızdaki değişiklikleri ilacı düzenleyen hekiminize bildirin.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmanız önerilir:

• Adetleriniz 24 günden sık ya da 38 günden seyrek geliyor veya 8 günden uzun sürüyorsa
• Adet aralarında ya da cinsel ilişki sonrasında kanama oluyorsa
• Daha önce düzenli olan adetleriniz 3 aydır gelmiyorsa
• Kanama günlük yaşamınızı aksatıyor, halsizlik ve çarpıntı yapıyorsa
• Menopozdan sonra herhangi bir kanama veya lekelenme olduysa

Bilgi: Birkaç saat üst üste her saat ped değiştirecek kadar yoğun kanama, baş dönmesi, bayılma hissi ya da gebelik olasılığı varken şiddetli karın ağrısıyla birlikte kanama olursa vakit kaybetmeden acil servise başvurun.