Rahim (Endometrium) Kanseri

Rahim kanseri, rahmin iç yüzeyini döşeyen dokudan (endometrium) gelişir; bu nedenle endometrium kanseri olarak da adlandırılır. Gelişmiş ülkelerde en sık görülen jinekolojik kanserdir ve çoğunlukla menopoz sonrasında ortaya çıkar. Umut verici olan, rahim kanserinin genellikle erken dönemde belirti vermesidir: En sık belirtisi olan menopoz sonrası kanama, kadınları erkenden hekime yönlendirir ve hastalık çoğu zaman henüz rahimle sınırlıyken fark edilir.

Nedenleri ve risk faktörleri

Rahim kanserinin en sık görülen tipi, rahim iç zarının uzun süre progesteron hormonuyla dengelenmemiş östrojen etkisinde kalmasıyla ilişkilidir. Bu dengesizliği yaratan durumlar riski artırır:

• Fazla kilo ve obezite (yağ dokusu östrojen üretir); değiştirilebilir risk faktörlerinin başında gelir
• Diyabet ve yüksek tansiyon
• Polikistik over sendromu (PKOS) ve düzensiz yumurtlama
• Hiç doğum yapmamış olmak, erken yaşta adet görmeye başlamak, geç menopoz
• Rahmi olan kadınlarda progesteron eklenmeden, yalnızca östrojen içeren hormon tedavisi
• Meme kanseri tedavisinde kullanılan tamoksifen
• Lynch sendromu ve ailede rahim veya kalın bağırsak kanseri öyküsü
• Endometrial hiperplazi (rahim iç zarının aşırı kalınlaşması), özellikle hücrelerde atipi (anormal görünüm) eşlik ediyorsa
• İleri yaş

Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli fiziksel aktivite, kombine doğum kontrol hapı kullanımı ve hormonlu rahim içi araç riski azaltan etkenlerdir. Rahim kanserinin daha az görülen bazı tipleri (örneğin seröz tip) östrojenle ilişkili değildir ve genellikle daha ileri yaşlarda görülür.

Belirtileri

• Menopoz sonrası kanama: En önemli belirtidir. Adetlerin kesilmesinden 12 ay sonra görülen her kanama, lekelenme ya da pembe veya kahverengi akıntı değerlendirilmelidir.
• Menopoz öncesinde: Adet aralarında kanama, çok yoğun veya uzun süren adetler; özellikle 45 yaş üzerinde ya da risk faktörü olan kadınlarda düzensiz kanamalar.
• Akıntı: Sulu veya kanlı akıntı.
• İlerlemiş durumlarda: Kasık ağrısı, karında şişkinlik veya açıklanamayan kilo kaybı.

Önemli: Menopoz sonrası kanamaların çoğu, rahim iç zarının incelmesi (atrofi) veya polip gibi iyi huylu nedenlere bağlıdır. Ancak rahim kanserini dışlamak için her menopoz sonrası kanamanın mutlaka değerlendirilmesi gerekir.

Tanı nasıl konur?

Vajinal ultrason

Vajinal (transvajinal) ultrason ile rahim iç zarının kalınlığı ölçülür. Menopoz sonrası kanaması olan bir kadında endometrium ince ölçülürse (genellikle 4 mm veya altında) kanser olasılığı düşüktür. Ancak kanama devam ediyor ya da tekrarlıyorsa, endometrium ince olsa bile doku örneği alınması gerekir.

Endometrial biyopsi

Tanıda temel adımdır. Muayene odasında, rahim ağzından geçirilen ince ve esnek bir plastik tüp (kanül) ile rahim içinden küçük bir doku örneği alınır. İşlem birkaç dakika sürer ve genellikle anestezi gerektirmez; adet sancısına benzer bir kramp hissedilebilir. Sonrasında birkaç gün hafif lekelenme olabilir.

Histeroskopi ve küretaj

Biyopsi yetersiz kalırsa, rahim ağzı dar olduğu için işlem yapılamazsa ya da polip gibi belirli bir alandaki lezyondan şüpheleniliyorsa; rahim içinin ince bir kamerayla görüntülendiği histeroskopi ve hedefe yönelik örnekleme yapılabilir.

Kanser tanısı konduğunda hastalığın yayılımını değerlendirmek için MR veya tomografi gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır. Tümör dokusunda yapılan moleküler testler de hastalığın davranışını anlamak ve tedaviyi kişiselleştirmek için giderek daha yaygın kullanılmaktadır.

Evreleme

Rahim kanserinde evre, büyük ölçüde ameliyat sırasında elde edilen bulgular ve patoloji incelemesiyle belirlenir. Uluslararası FIGO sisteminin sadeleştirilmiş hâli şöyledir:

Evre	Kısaca anlamı
Evre I	Kanser rahim gövdesiyle sınırlıdır.
Evre II	Rahim ağzının destek dokusuna yayılmıştır.
Evre III	Rahim dışına; tüplere, yumurtalıklara, vajinaya, rahim çevresindeki dokulara veya lenf bezlerine yayılmıştır.
Evre IV	Mesane veya bağırsağın iç yüzeyine ya da uzak organlara yayılmıştır.

Güncel sınıflamada tümörün tipi ve moleküler özellikleri de evre ve risk değerlendirmesine katkı sağlar. Rahim kanserlerinin önemli bir kısmı evre I’de, yani hastalık henüz rahimle sınırlıyken tanı alır.

Tedaviye genel bakış

Tedavi; hastalığın evresine, tümörün tipine ve moleküler özelliklerine, yaşınıza ve genel sağlık durumunuza göre kişiye özel planlanır.

• Cerrahi: Tedavinin temelidir. Genellikle rahim, rahim ağzı, her iki tüp ve yumurtalıklar alınır (total histerektomi ve bilateral salpingo-ooferektomi). Lenf bezlerinin durumu çoğunlukla sentinel (bekçi) lenf bezi yöntemiyle değerlendirilir. Uygun hastalarda ameliyat laparoskopik (kapalı) veya robotik yöntemlerle yapılabilir; bu yöntemler daha kısa hastanede kalış ve daha hızlı iyileşme sağlayabilir.
• Ek tedaviler: Ameliyattan sonra patoloji ve moleküler test sonuçlarına göre vajinal brakiterapi (içten ışın tedavisi), dıştan radyoterapi, kemoterapi, immünoterapi veya hormon tedavisi gerekebilir. Erken evre ve düşük riskli hastaların bir kısmında ek tedaviye gerek kalmaz.
• Doğurganlığı koruyucu tedavi: Çocuk sahibi olmak isteyen, çok erken evre ve düşük dereceli tümörü olan seçilmiş genç kadınlarda, yakın takip altında progesteron hormonuyla tedavi bir seçenek olabilir.
• Cerrahi uygun değilse: Genel sağlık durumu ameliyata elvermeyen hastalarda radyoterapi veya hormon tedavisi kullanılabilir.

Tedavi sonrasında düzenli kontroller yapılır. Ameliyatla yumurtalıkları alınan genç kadınlarda erken menopoz belirtileri ortaya çıkabilir; bu belirtilerin yönetimi hekiminizle birlikte planlanır.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Menopoz sonrasında herhangi bir kanama, lekelenme veya kanlı akıntı olursa
• Menopoza geçiş döneminde çok yoğun, uzun süren veya sık tekrarlayan kanamalarınız varsa
• Adet aralarında kanama oluyorsa, özellikle 45 yaşın üzerindeyseniz
• Ailenizde Lynch sendromu, rahim veya kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa
• Tamoksifen kullanıyorsanız ve anormal kanama fark ederseniz