Bartholin Kisti ve Apsesi

Vajina girişinde, genellikle tek tarafta, bazen ağrısız bazen de çok ağrılı bir şişlik fark etmek kaygı verici olabilir. Bu şişliklerin sık nedenlerinden biri Bartholin kisti ve onun enfekte olmuş hali olan Bartholin apsesidir. Kadınların yaklaşık %2’si yaşamlarının bir döneminde bu sorunla karşılaşır; en sık üreme çağında görülür. Çoğu zaman iyi huyludur ve tedavi edilebilir.

Bartholin bezi ve kisti nedir?

Bartholin bezleri, vajina girişinin iki yanında, saat kadranında 4 ve 8 hizalarına denk gelen, bezelye büyüklüğünde bezlerdir. Cinsel uyarılma sırasında vajina girişini nemlendiren bir salgı üretirler ve normalde elle hissedilmezler.

Bezin salgısını dışarı taşıyan küçük kanal tıkandığında salgı içeride birikir ve Bartholin kisti oluşur. Kanalın tıkanması bölgedeki ödem, koyulaşmış salgı, geçirilmiş bir enfeksiyon ya da doğum veya cerrahi sonrası oluşan iz dokusuna bağlı olabilir; çoğu zaman belirgin bir neden bulunmaz.

Kist ile apse arasındaki fark

Kist enfekte olduğunda ya da bezin kendisi enfeksiyon kaptığında içinde irin toplanır ve Bartholin apsesi gelişir. Apse, kistten daha sık görülür ve genellikle birkaç gün içinde hızla büyür.

	Bartholin kisti	Bartholin apsesi
Ağrı	Genellikle yok ya da hafif	Belirgin, zonklayıcı ağrı
Görünüm	Yumuşak, deri renginde, tek taraflı şişlik	Kızarık, sıcak, gergin ve hassas şişlik
Seyir	Yavaş büyür ya da uzun süre aynı kalır	2–4 gün içinde hızla büyür; ateş olabilir
Yaklaşım	Küçük ve ağrısızsa izlem	Çoğunlukla boşaltma gerekir

Büyük kistler de oturma, yürüme ve cinsel ilişki sırasında rahatsızlık verebilir. Apselerin çoğuna vajina, cilt ve bağırsak florasında bulunan bakteriler neden olur; daha seyrek olarak gonore ya da klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar da rol oynayabilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur; şişliğin yeri, kıvamı ve hassasiyeti değerlendirilir. Apse varsa ve risk söz konusuysa cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için sürüntü alınabilir. Şişliğin tipik görünümde olmadığı, sert ya da düzensiz olduğu durumlarda ve 40 yaşın üzerinde ek değerlendirme gerekir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi; şişliğin kist mi apse mi olduğuna, boyutuna, yakınmalarınıza, yaşınıza ve daha önce tekrarlayıp tekrarlamadığına göre belirlenir. İşlemlerin çoğu lokal anesteziyle (yalnızca bölgenin uyuşturulmasıyla) yapılabilir.

İzlem ve sıcak oturma banyosu

Küçük ve ağrısız kistler çoğu zaman tedavi gerektirmez. Sıcak oturma banyosu, yani genital bölgenin ılık-sıcak suyla dolu bir leğen ya da küvette günde birkaç kez 10–15 dakika suda tutulması, küçük kistlerde ve apsenin erken döneminde rahatlama sağlayabilir ve kendiliğinden boşalmaya yardımcı olabilir.

Önemli: Şişliği iğneyle, jiletle ya da sıkarak kendiniz patlatmaya çalışmayın. Bu, enfeksiyonun yayılmasına, kanamaya ve iz dokusu oluşmasına yol açabilir.

Kesi ile boşaltma (drenaj)

Apsede küçük bir kesiyle irin boşaltılır ve ağrı genellikle hızla azalır. Ancak yalnızca kesi yapılıp bırakıldığında açıklık kısa sürede kapanabileceği için tekrarlama sıktır. Bu nedenle boşaltma çoğu zaman kateter yerleştirilmesiyle birlikte yapılır.

Kateter yerleştirme (Word kateteri)

Küçük bir kesiden kistin içine, ucunda balon bulunan ince bir kateter yerleştirilir; balon serum fizyolojikle şişirilerek kateterin yerinde kalması sağlanır. Kateter birkaç hafta yerinde bırakılır ve bu sürede çevresinde yeni, kalıcı bir boşalma kanalı oluşması amaçlanır. Kateter günlük yaşamı genellikle kısıtlamaz; erken düşerse hekiminize haber vermeniz gerekir.

Marsupializasyon

Kistin duvarı açılır ve kenarları çevredeki dokuya dikilerek kalıcı, küçük bir açıklık oluşturulur. Böylece salgının dışarı akması sağlanır. Genellikle tekrarlayan kistlerde ve tercihen aktif enfeksiyon geçtikten sonra uygulanır; lokal ya da bölgesel veya genel anesteziyle yapılabilir.

Antibiyotik

İyi boşaltılmış basit bir apsede antibiyotik her zaman gerekmez. Enfeksiyonun çevre dokuya yayılması, ateş, gebelik, bağışıklık sisteminin zayıf olması, tekrarlayan apse ya da cinsel yolla bulaşan enfeksiyon şüphesinde antibiyotik tedavisi planlanır.

Bezin çıkarılması

Diğer yöntemlere rağmen sık tekrarlayan kistlerde ya da kanser şüphesinde bezin cerrahi olarak tamamen çıkarılması gündeme gelir. Bu işlem daha kapsamlıdır; kanama, kan birikmesi (hematom), yara iyileşme sorunları, iz dokusu ve ilişkide ağrı gibi riskleri daha yüksektir.

Her yöntemden sonra tekrarlama olasılığı vardır. Hangi yöntemin size uygun olduğuna, muayene sonrası yarar ve riskler konuşularak birlikte karar verilir.

40 yaş üstünde neden ayrıca değerlendirilir?

Bartholin bezleri yaş ilerledikçe, özellikle menopozdan sonra küçülür ve daha az salgı üretir. Bu nedenle 40 yaşından sonra ilk kez ortaya çıkan bir Bartholin şişliği daha az beklenen bir durumdur.

Bartholin bezi kanseri çok nadir görülür. Yine de 40 yaşın üzerinde, özellikle menopozdan sonra ortaya çıkan, sert, düzensiz sınırlı, çevre dokuya yapışık görünen, tedaviye rağmen küçülmeyen ya da tekrarlayan şişliklerde bu olasılığı dışlamak için doku örneği (biyopsi) alınması ya da bezin çıkarılıp incelenmesi önerilir. Bu değerlendirmelerin büyük çoğunluğunda iyi huylu bir durum saptanır; amaç nadir bir hastalığı gözden kaçırmamaktır.

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

• Genital bölgeyi su ve kokusuz, hafif bir temizleyiciyle yıkayın; vajinal duştan kaçının.
• Pamuklu ve bol iç çamaşırları tercih edin.
• Kateteriniz varsa bölgeyi hekiminizin önerdiği şekilde temiz tutun ve kontrollerinizi aksatmayın.
• Prezervatif kullanımı, apseye zemin hazırlayabilen cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmaya yardımcı olur.

Bartholin kistinin oluşmasını önleyen, kanıtlanmış bir yöntem bulunmamaktadır.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Vajina girişinde yeni bir şişlik fark ettiyseniz
• Şişlik ağrılı, kızarık ya da hızla büyüyorsa
• Oturmakta ya da yürümekte zorlanıyorsanız
• Kist tedaviden sonra tekrarladıysa
• 40 yaşın üzerindeyseniz ya da menopozdan sonra şişlik ortaya çıktıysa
• Gebeyseniz ve genital bölgede şişlik fark ettiyseniz

Bilgi: Yüksek ateş, şişliğin çevresinde hızla yayılan kızarıklık ya da genel durumda bozulma olursa vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.