Jinekolojik Muayene: Neler Beklemeli?

Jinekolojik muayene, kadın üreme organlarının sağlığını değerlendirmek için yapılan muayenedir. Pek çok kadın, özellikle ilk kez gidecekse, muayeneden önce kaygı ya da utanç hissedebilir. Bu duygular çok doğaldır. Muayenede neler olacağını önceden bilmek, kendinizi daha rahat ve güvende hissetmenize yardımcı olur.

İlk muayene ne zaman olmalı?

Uluslararası kılavuzlar, kadın sağlığıyla ilgili ilk görüşmenin 13–15 yaşları arasında yapılabileceğini belirtir. Bu ilk ziyaret çoğu zaman yalnızca bir sohbettir: Adetler, ergenlikteki değişiklikler, genital hijyen, aşılar ve sağlıklı yaşam konuşulur. Bir şikâyet yoksa iç muayene genellikle gerekmez.

Yaşınızdan bağımsız olarak şu durumlarda muayene olmanız önerilir:

• 15 yaşına gelmiş olmanıza rağmen hiç adet görmemek
• Düzensiz, çok yoğun ya da çok ağrılı adetler
• Anormal akıntı, kaşıntı, yanma veya kötü koku
• Kasık ağrısı ya da cinsel ilişki sırasında ağrı
• Doğum kontrol yöntemi seçmek ya da gebelik planlamak
• Rahim ağzı kanseri tarama zamanınızın gelmesi

Herhangi bir şikâyetiniz olmasa da düzenli aralıklarla, çoğu zaman yılda bir, kadın sağlığı kontrolü önerilir. Rahim ağzı kanseri taramasının hangi yaşta başlayacağı kılavuzlara göre değişir; Türkiye’de ulusal tarama programında 30–65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir HPV testi yapılır. Size uygun tarama takvimini doktorunuz belirler.

Muayeneye nasıl hazırlanmalı?

Muayene için özel bir hazırlık gerekmez. Yine de şunlar işinizi kolaylaştırır:

• Son adetinizin ilk gününü ve adet düzeninizi not edin.
• Kullandığınız ilaçları, geçirdiğiniz ameliyatları ve önceki smear ya da HPV sonuçlarınızı yanınıza alın.
• Sormak istediğiniz soruları yazın; heyecanla unutmak çok olağandır.
• Vajinal duş yapmayın. Vajina kendi kendini temizler ve vajinal duş muayene bulgularını değiştirebilir.
• Smear alınacaksa, muayeneden önceki 1–2 gün vajinal krem, fitil ve kayganlaştırıcı kullanmamaya ve cinsel ilişkiye girmemeye çalışın.
• Genital bölgedeki tüyleri almanız gerekmez; günlük temizliğiniz yeterlidir.
• Etek gibi rahat bir kıyafet, muayene sırasında kendinizi daha az açıkta hissetmenize yardımcı olabilir.

Adet döneminde muayeneye gidilir mi?

Evet, çoğu durumda gidilebilir. Yoğun kanama, ağrı ya da düzensiz kanama gibi şikâyetlerde muayene ve ultrason adet döneminde de yapılabilir; bazı değerlendirmeler zaten döngünün belirli günlerine göre planlanır. Yalnızca smear alınacaksa, yoğun kanama örneğin değerlendirilmesini zorlaştırabileceği için kanamanın azaldığı ya da bittiği günler tercih edilir. Emin değilseniz randevu alırken sorabilirsiniz.

Muayenede neler olur?

Görüşme

Muayene bir sohbetle başlar. Adet düzeniniz, gebelikleriniz, cinsel yaşamınız, kullandığınız korunma yöntemi ve ailenizdeki hastalıklar sorulabilir. Bu sorular sizi yargılamak için değil, doğru bir değerlendirme yapabilmek için sorulur ve paylaştığınız bilgiler gizli tutulur. Cinsel ilişki deneyiminiz olup olmadığını belirtmeniz, muayenenin size uygun şekilde planlanması açısından özellikle önemlidir.

Jinekolojik masada muayene

• Belden aşağısını soyunmanız istenir ve üzerinizi örtmeniz için bir örtü verilir.
• Jinekolojik masaya uzanır, bacaklarınızı destek yerlerine yerleştirirsiniz.
• Önce dış genital bölgeye bakılır.
• Cinsel deneyimi olan kadınlarda vajinaya spekulum adı verilen, kayganlaştırılmış bir alet nazikçe yerleştirilir ve hafifçe açılarak vajina ile rahim ağzı görülür. Gerekirse bu sırada smear ya da akıntı örneği alınır.
• Bazen eldivenli bir ya da iki parmakla vajinadan, diğer elle de karın üzerinden hafifçe bastırılarak rahim ve yumurtalıklar değerlendirilir.

Bu bölüm genellikle birkaç dakika sürer. Hafif bir basınç ya da rahatsızlık hissedilebilir, ancak muayene çoğu zaman ağrılı değildir. Yavaş ve derin nefes almak, kalça ve karın kaslarınızı gevşetmek muayeneyi kolaylaştırır.

Muayene konusunda yoğun kaygı yaşıyorsanız, daha önce zorlayıcı bir deneyim yaşadıysanız ya da vajinismus (vajina kaslarının istem dışı kasılması) nedeniyle muayene olamıyorsanız bunu paylaşın. Muayene sizin hızınıza göre ilerleyebilir ya da başka bir güne bırakılabilir.

Bilgi: Muayenenin her adımı size önceden anlatılır ve onayınızla yapılır. İstediğiniz an durmasını isteyebilir, muayene sırasında yanınızda bir sağlık personelinin ya da güvendiğiniz bir yakınınızın bulunmasını talep edebilirsiniz.

Cinsel deneyimi olmayan kadınlarda muayene

Cinsel ilişki deneyimi olmayan kadınlarda spekulumla muayene, parmakla iç muayene ve vajinal ultrason yapılmaz. Değerlendirme dış genital bölgeye bakılarak ve karından ultrasonla yapılır; daha ayrıntılı görüntü gerekirse, bilgilendirme yapılıp onayınız alınarak makattan (transrektal) ultrason uygulanabilir. Muayene, kızlık zarına (himen) zarar vermeyecek şekilde planlanır.

Kızlık zarının yapısı ve görünümü kişiden kişiye büyük farklılık gösterir ve cinsel deneyim hakkında güvenilir bilgi vermez. Dünya Sağlık Örgütü de bu amaçla yapılan muayenelerin bilimsel bir dayanağı olmadığını vurgular. Jinekolojik muayene yalnızca sağlığınızı değerlendirmek amacıyla yapılır.

Ultrason türleri

Ultrason türü	Nasıl yapılır?	Ne zaman tercih edilir?
Vajinal (transvajinal)	İnce bir prob, koruyucu kılıf ve jel ile vajinaya yerleştirilir	Rahim ve yumurtalıkların ayrıntılı değerlendirilmesi, erken gebelik
Karından (transabdominal)	Prob, jel ile karın üzerinde gezdirilir; çoğu zaman dolu mesane gerekir	Cinsel deneyimi olmayan kadınlar, büyük kitleler, ilerleyen gebelik
Makattan (transrektal)	İnce bir prob makata yerleştirilir	Cinsel deneyimi olmayan kadınlarda daha ayrıntılı görüntü gerektiğinde

Ultrason ses dalgalarıyla çalışır ve radyasyon içermez. Vajinal ultrasondan önce genellikle mesanenin boş olması istenir; karından ultrason için ise önceden su içmeniz istenebilir.

Smear nasıl alınır?

Smear, rahim ağzından hücre örneği alınmasıdır. Amacı, rahim ağzı kanserine dönüşebilecek hücre değişikliklerini henüz belirti vermeden, erken dönemde yakalamaktır. Spekulum yerleştirildikten sonra küçük, yumuşak bir fırça ile rahim ağzından birkaç saniye içinde örnek alınır; hafif bir sızlama hissedilebilir. Aynı örnekten HPV testi de yapılabilir.

İşlemden sonra hafif bir lekelenme olabilir ve kısa sürede geçer. Sonuçlar genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde çıkar; gerekirse ek tetkikler için sizinle görüşülür.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Düzenli kontrollerin yanı sıra şu durumlarda randevu almanız önerilir:

• Adet düzensizliği, çok yoğun ya da çok ağrılı adetler
• Adetler arasında ya da cinsel ilişkiden sonra kanama
• Menopozdan sonra herhangi bir kanama
• Anormal akıntı, kaşıntı, yanma ya da genital bölgede yara veya şişlik
• Kasık ağrısı ya da cinsel ilişki sırasında ağrı
• Tarama zamanınızın gelmesi veya önceki sonucunuzun takip gerektirmesi

Muayeneden çekindiğiniz için bir şikâyetinizi ertelemeyin. Kaygılarınızı açıkça paylaşmanız, muayenenin size uygun şekilde planlanmasına yardımcı olur.