İdrar Kaçırma

İdrar kaçırma (üriner inkontinans), istem dışı idrar kaybıdır. Kadınlarda oldukça sık görülür; ancak pek çok kadın utandığı ya da yaşlanmanın doğal bir parçası sandığı için yıllarca doktora başvurmaz. Oysa idrar kaçırma çoğu zaman tedavi edilebilir ve yaşam kalitesi belirgin şekilde iyileştirilebilir.

İdrar kaçırma türleri

Stres tipi idrar kaçırma

Öksürme, hapşırma, gülme, zıplama, koşma ya da ağır kaldırma gibi karın içi basıncı artıran durumlarda idrar kaçırmadır. Buradaki “stres” psikolojik stres değil, mesaneye binen fiziksel basınç anlamına gelir. İdrar kanalını (üretra) destekleyen pelvik taban kaslarının ve bağ dokusunun zayıflaması sonucu gelişir.

Sıkışma (urge) tipi idrar kaçırma

Ani ve ertelenemeyen bir idrar yapma isteğiyle birlikte, tuvalete yetişemeden idrar kaçırmadır. Genellikle aşırı aktif mesane ile ilişkilidir; sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma da eşlik edebilir. Mesane kasının istem dışı kasılmaları sonucu ortaya çıkar.

Karışık tip

İki türün bir arada görülmesidir. Tedavide genellikle daha çok rahatsızlık veren şikâyete öncelik verilir.

Nedenleri ve risk faktörleri

• Gebelik ve vajinal doğum
• Menopozla birlikte östrojenin azalması
• Fazla kilo
• Kronik öksürük (örneğin sigaraya bağlı), kronik kabızlık ve sürekli ağır kaldırma
• Rahim sarkması gibi pelvik organ sarkmaları
• İleri yaş, diyabet ve bazı nörolojik hastalıklar
• Kafein, alkol ve gazlı içecekler (özellikle sıkışma şikâyetlerini artırabilir)
• İdrar yolu enfeksiyonu (geçici idrar kaçırmaya yol açabilir)

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme ayrıntılı bir görüşmeyle başlar: Kaçırmanın hangi durumlarda, ne sıklıkta ve ne miktarda olduğu, gün içinde ne kadar sıvı aldığınız ve kullandığınız ilaçlar sorulur. Birkaç gün boyunca tutulan bir mesane günlüğü (ne zaman ne kadar içtiğiniz, ne zaman idrara çıktığınız ve kaçırdığınız) çok değerli bilgi sağlar.

• Jinekolojik muayene: Pelvik taban kaslarının gücü, sarkma olup olmadığı ve öksürükle idrar kaçırma değerlendirilir.
• İdrar tahlili: Enfeksiyon ve idrarda kan araştırılır.
• Ultrason: İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı ölçülebilir.
• Ürodinamik test (mesane basınç ölçümü): Her hastada gerekmez; ameliyat planlanıyorsa ya da tablo karmaşıksa yapılabilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi basamaklı ilerler ve çoğunlukla ameliyat dışı yöntemlerle başlar.

Pelvik taban egzersizleri (Kegel egzersizleri)

Stres tipinde ilk ve temel tedavidir; karışık ve sıkışma tipinde de faydalıdır. Pelvik taban kasları, idrarı ya da gazı tutmaya çalıştığınızda kasılan kaslardır.

• Kaslarınızı, gaz ya da idrar tutuyormuş gibi içeri ve yukarı doğru sıkın.
• Bu sırada karın, kalça ve uyluk kaslarınızı sıkmamaya, nefesinizi tutmamaya dikkat edin.
• Birkaç saniye tutulan yavaş kasılmalar ile hızlı kasılmaları birlikte çalışın; her kasılmadan sonra kasları tamamen gevşetin.
• Egzersizleri her gün, gün içinde birkaç kez tekrarlayın.

Sonuçlar genellikle birkaç hafta içinde fark edilmeye başlar; kalıcı etki için en az 3 ay düzenli çalışma gerekir. Kasları doğru çalıştırdığınızın muayenede kontrol edilmesi, bir pelvik taban fizyoterapistinden destek alınması ve gerekirse biyofeedback (kas kasılmasını ekranda izleyerek çalışma) kullanılması başarıyı artırır.

Mesane eğitimi

Sıkışma tipinde, tuvalete gitme aralıkları haftalar içinde planlı olarak uzatılır ve mesanenin daha fazla idrar tutmayı yeniden öğrenmesi amaçlanır. Sıkışma hissi geldiğinde durup birkaç hızlı pelvik taban kasılması yapmak, isteği bastırmaya yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı değişiklikleri

• Fazla kilolarınız varsa kilo vermek idrar kaçırmayı belirgin şekilde azaltabilir.
• Çay, kahve, kola, enerji içecekleri ve alkolü azaltın.
• Sıvıyı aşırı kısıtlamayın; gün içine dengeli yayın.
• Lifli beslenme ve hareketle kabızlığı önleyin, ıkınmaktan kaçının.
• Sigarayı bırakın ve kronik öksürüğünüzü tedavi ettirin.

İlaçlar ve diğer tedaviler

• Sıkışma tipinde mesane kasını gevşeten ilaçlar (antimuskarinik ilaçlar ve beta-3 agonistleri) kullanılabilir. Ağız kuruluğu ve kabızlık gibi yan etkileri olabilir; özellikle ileri yaşta ilaç seçimi dikkatle yapılır.
• Menopoz sonrası dönemde vajinaya uygulanan lokal östrojen tedavisi, sıkışma şikâyetleri ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarında faydalı olabilir.
• Vajinaya yerleştirilen destek halkaları (pesser), özellikle sarkma da varsa ameliyatsız bir seçenektir.
• Diğer tedavilere yanıt vermeyen sıkışma tipinde mesaneye botulinum toksini uygulaması ya da sinir uyarımı tedavileri gündeme gelebilir.

İlaçların seçimi ve kullanım şekli muayene sonrası doktorunuz tarafından belirlenir.

Cerrahi seçenekler

Cerrahi, egzersiz ve diğer tedavilerle yeterli düzelme sağlanamayan stres tipi idrar kaçırmada değerlendirilir. Sıkışma tipinin tedavisi ameliyat değildir.

• Orta üretral askı (bant) ameliyatları: İdrar kanalının altına ince bir şerit yerleştirilerek destek sağlanır. Vajinal yoldan, küçük kesilerle yapılır.
• Kolposüspansiyon: Mesane boynu çevresindeki dokular, karından (açık veya kapalı yöntemle) güçlü bağlara asılarak desteklenir.
• Diğer seçenekler: Kişinin kendi dokusuyla yapılan askı ameliyatları ve idrar kanalı çevresine dolgu maddesi uygulanması.

Her ameliyatın olası riskleri vardır: idrar yapmada zorluk, yeni ortaya çıkan sıkışma şikâyetleri, kanama, enfeksiyon ve sentetik bant kullanılan ameliyatlarda bandın vajinaya açılması veya kronik ağrı gibi banda bağlı sorunlar. Sentetik bant (mesh) ile ilgili komplikasyonlar son yıllarda uluslararası düzeyde tartışılmıştır. Hangi yöntemin uygun olduğuna, riskler ve alternatifler ayrıntılı olarak konuşulduktan sonra birlikte karar verilmelidir. Gelecekte doğum yapmayı planlayan kadınlarda ameliyatın ertelenmesi genellikle önerilir.

Bilgi: Adet pedleri idrarı yeterince emmediği için ciltte tahrişe yol açabilir. İdrar kaçırma için üretilmiş pedler bu amaçla daha uygundur.

Ne zaman doktora başvurmalı?

İdrar kaçırma günlük yaşamınızı, egzersiz yapmanızı ya da sosyal hayatınızı kısıtlıyorsa “idare ediyorum” demeden başvurun. Özellikle şu durumlarda beklemeyin:

• İdrarda kan, idrar yaparken yanma veya ağrı ya da ateş
• Aniden başlayan veya hızla kötüleşen idrar kaçırma
• Bacaklarda uyuşma ya da güçsüzlük, dışkı kaçırma gibi sinir sistemiyle ilgili belirtiler
• Vajinada ele gelen ya da dışarı doğru sarkan bir kitle hissi
• Mesaneyi tam boşaltamama ya da idrar yapmakta zorlanma
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları