Rahim Sarkması (Pelvik Organ Prolapsusu)

Rahim sarkması, kadınlar arasında sanıldığından daha sık görülen, ancak utanma ya da “yaşa bağlı normal bir durum” düşüncesiyle çoğu zaman geç dile getirilen bir sorundur. Oysa sarkma, yaşam kalitesini etkileyen ve birçok tedavi seçeneği olan bir durumdur. Bu yazıda sarkmanın nedenlerini, evrelerini, belirtilerini ve ameliyatlı ya da ameliyatsız tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Rahim sarkması nedir?

Pelvik taban, leğen kemiğinin tabanında bir hamak gibi uzanan ve rahim, mesane ile bağırsağı yerinde tutan kas ve bağ dokusu yapısıdır. Bu destek zayıfladığında organlar vajinaya doğru yer değiştirir. Tıpta bu duruma pelvik organ prolapsusu denir. Sarkma farklı bölgelerde olabilir:

• Rahim sarkması: Rahim ve rahim ağzı aşağı iner.
• Ön duvar sarkması (sistosel): Mesane vajinanın ön duvarına doğru bastırır.
• Arka duvar sarkması (rektosel): Bağırsağın son kısmı vajinanın arka duvarına doğru bastırır.
• Vajen kubbesi sarkması: Histerektomi sonrası vajinanın üst kısmı aşağı iner.

Bu türler çoğu zaman bir arada bulunur.

Neden olur?

• Normal doğumlar, özellikle çok sayıda, iri bebekle ya da zor geçen doğumlar
• Yaşlanma ve menopozla birlikte östrojen hormonunun azalması
• Fazla kilo
• Kronik kabızlık ve ıkınma, uzun süreli öksürük
• Sık ağır yük kaldırma
• Bağ dokusunun doğuştan zayıf olması ve ailede sarkma öyküsü
• Geçirilmiş histerektomi

Evreleri

Sarkmanın derecesi muayenede, vajina girişi referans alınarak değerlendirilir:

Evre	Sade anlatım
Evre 0	Sarkma yok.
Evre 1	Sarkan bölüm vajinanın içinde ve girişe 1 cm’den daha uzak.
Evre 2	Sarkan bölüm vajina girişinin yakınına kadar iniyor (girişin 1 cm yukarısı ile 1 cm dışarısı arası).
Evre 3	Sarkan bölüm vajina girişinden 1 cm’den fazla dışarı çıkıyor, ancak tamamen dışarıda değil.
Evre 4	Rahim veya vajina duvarı tamamen dışarı çıkmış durumda.

Evre, tedavi kararında tek başına belirleyici değildir; yakınmalarınız ve günlük yaşamınıza etkisi en az evre kadar önemlidir.

Belirtileri

• Vajinada ele gelen veya dışarı çıkan şişlik
• Özellikle gün sonunda ya da uzun süre ayakta kaldıktan sonra artan ağırlık ve aşağı doğru baskı hissi
• İdrarı tam boşaltamama, idrar akımında zayıflık, idrar yapabilmek için şişliği içeri itme gereksinimi, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• İdrar kaçırma
• Dışkılamada güçlük veya dışkılamak için vajinaya bastırma gereksinimi
• Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık
• Dışarı çıkan dokuda sürtünmeye bağlı yara, akıntı veya kanama

Tanı nasıl konur?

Tanı, jinekolojik muayene ile konur. Sarkmanın derecesini görmek için muayene sırasında ıkınmanız, gerekirse ayakta muayene edilmeniz istenebilir. İdrar tahlili, idrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarının ölçülmesi ve ultrason yapılabilir. İdrar kaçırma şikâyeti olan ve ameliyat planlanan kadınlarda idrar kesesinin işlevini ölçen testler (ürodinami) gerekebilir.

Tedavi seçenekleri

İzlem ve yaşam tarzı değişiklikleri

Belirti vermeyen sarkmalar genellikle tedavi gerektirmez. Fazla kilolardan kurtulmak, kabızlığı önlemek, kronik öksürüğü tedavi ettirmek ve ağır kaldırmaktan kaçınmak ilerlemeyi yavaşlatmaya yardımcı olur.

Pelvik taban egzersizleri

Pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizler, hafif ve orta derecedeki sarkmalarda yakınmaları azaltabilir. Egzersizlerin doğru yapılması önemlidir; bu nedenle mümkünse bir pelvik taban fizyoterapisti eşliğinde ve en az birkaç ay düzenli olarak sürdürülmesi önerilir. Menopoz sonrası dönemde vajinaya uygulanan östrojen tedavileri dokuların beslenmesini destekleyebilir.

Pesser

Pesser, vajinaya yerleştirilen ve organları yerinde tutan silikon bir destek aracıdır. Ameliyat istemeyen, ameliyat için uygun olmayan ya da ileride gebelik planlayan kadınlar için iyi bir seçenektir. Uygun boyutu bulmak birkaç deneme gerektirebilir. Pesser düzenli aralıklarla çıkarılıp temizlenmeli ve kontrol muayenelerine gidilmelidir; akıntı, koku, kanama veya vajina duvarında yara gelişebilir.

Cerrahi tedavi

Yakınmaları belirgin olan ve ameliyat dışı yöntemlerden yeterli fayda görmeyen kadınlarda ameliyat düşünülür. Çocuk sahibi olma planı sürüyorsa ameliyatın ertelenmesi genellikle önerilir.

• Vajinal onarımlar: Vajinanın ön ve arka duvarının kendi dokularıyla onarılması; gerekirse vajinal histerektomi ile birlikte rahim ya da vajen kubbesinin kendi bağlarına asılması (sakrospinöz veya uterosakral bağ fiksasyonu). Seçilmiş hastalarda bu asma işlemleri vNOTES ile de yapılabilir.
• Sakrokolpopeksi ve sakrohisteropeksi: Genellikle laparoskopik yolla, vajen kubbesinin ya da rahmin sentetik bir yama ile omurganın alt ucundaki sağrı kemiğinin (sakrum) ön yüzüne asılmasıdır. Özellikle vajen kubbesi sarkmalarında ve tekrarlayan sarkmalarda tercih edilebilir.
• Rahmi koruyan seçenekler: Rahmin alınmadan kendi bağlarına veya yama ile kemiğe asılması (histeropeksi) ya da rahim ağzının kısaltılıp bağların güçlendirildiği Manchester ameliyatı.
• Vajinayı kapatan ameliyat (kolpokleizis): Artık cinsel ilişki beklentisi olmayan ileri yaştaki kadınlarda, daha kısa süren ve etkili bir seçenektir.

Ameliyattan sonra zaman içinde aynı ya da farklı bir bölgede yeniden sarkma gelişebilir. Ayrıca sarkma düzeldikten sonra daha önce fark edilmeyen bir idrar kaçırma ortaya çıkabilir.

Önemli: Sarkmanın vajina yoluyla sentetik yama (meş) yerleştirilerek onarılması; ağrı, yamanın vajinada açığa çıkması ve cinsel ilişkide ağrı gibi ciddi ve kalıcı olabilen sorunlar nedeniyle birçok ülkede kısıtlanmıştır ve güncel kılavuzlarda rutin olarak önerilmez. Karın yoluyla yapılan sakrokolpopeksideki yama kullanımı farklı bir uygulamadır; ancak orada da yamaya bağlı sorunlar gelişebileceği için riskler önceden ayrıntılı olarak konuşulur.

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

• Lifli beslenin ve yeterli sıvı alarak kabızlığı önleyin.
• Yük kaldırırken dizlerinizi bükün ve yükü vücudunuza yakın tutun.
• Pelvik taban egzersizlerini günlük rutininize ekleyin.
• Sigara kaynaklı kronik öksürük pelvik tabana sürekli yük bindirir; sigarayı bırakmak yarar sağlar.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Vajinada ele gelen şişlik veya aşağı doğru baskı hissi fark ettiğinizde
• İdrarınızı yapamıyorsanız (bu durumda beklemeden başvurun)
• Dışarı çıkan dokuda yara, kanama veya kötü kokulu akıntı varsa
• Dışarı çıkan doku içeri itilemiyorsa ve ağrılıysa
• Pesser kullanırken ağrı, kanama, kötü koku veya pesserin yer değiştirmesi olursa

Sarkmanın türü ve derecesi muayene ile belirlenir; tedavi, yakınmalarınız ve beklentileriniz göz önünde tutularak kişiye özel planlanır.