Yumurtalık (Over) Kistleri

Yumurtalık (over) kisti, yumurtalığın içinde ya da yüzeyinde oluşan, genellikle sıvı dolu bir kesedir. Oldukça sık görülür ve çoğu zaman rutin bir ultrason sırasında tesadüfen fark edilir. Üreme çağındaki kadınlarda saptanan kistlerin büyük çoğunluğu iyi huyludur ve birkaç ay içinde kendiliğinden kaybolur. Bu yazıda kist tiplerini, acil durumları ve menopoz sonrası kistlerin nasıl değerlendirildiğini bulabilirsiniz.

Yumurtalık kisti türleri

Fonksiyonel kistler

Yumurtalıkların her ay yumurtlama sırasındaki normal çalışmasına bağlı olarak oluşan kistlerdir ve en sık görülen tiptir.

• Folikül kisti: Yumurtayı taşıyan kese (folikül) çatlamadığında içinde sıvı birikmeye devam eder ve kist oluşur.
• Korpus luteum kisti: Yumurtlamadan sonra kalan yapının içine sıvı ya da kan dolmasıyla oluşur. İçine kanama olduğunda “hemorajik kist” adını alır ve ağrıya yol açabilir.

Fonksiyonel kistler genellikle 1–3 adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur. Bu nedenle çoğu zaman 6–12 hafta sonra yapılan bir kontrol ultrasonu yeterlidir.

Dermoid kist (matür kistik teratom)

Üreme hücrelerinden (germ hücreleri) gelişen, içinde yağ, kıl ve bazen diş ya da kemik dokusu bulunabilen iyi huylu bir kisttir. Genç kadınlarda en sık görülen iyi huylu yumurtalık tümörüdür. Kendiliğinden kaybolmaz, yavaş büyüyebilir ve yumurtalığın dönme (torsiyon) riskini artırabilir. Küçük ve yakınma yapmayan dermoid kistler izlenebilir; büyüyen ya da yakınma yapan kistlerde yumurtalık korunarak cerrahi uygulanabilir.

Endometrioma (çikolata kisti)

Rahim iç zarına benzer dokunun yumurtalığa yerleşmesiyle oluşan, içi koyu kahverengi eski kan dolu bir kisttir. Endometriozis hastalığının bir parçasıdır; adet sancısı, kronik kasık ağrısı ve gebe kalmada güçlükle ilişkili olabilir. Ayrıntılı bilgiyi endometriozis ve çikolata kisti yazımızda bulabilirsiniz.

Diğer iyi huylu kistler

Seröz ve müsinöz kistadenom gibi, yumurtalığın yüzey dokusundan gelişen kistler de çoğunlukla iyi huyludur. Ancak kendiliğinden kaybolmazlar ve bazen çok büyük boyutlara ulaşabilirler.

Polikistik over sendromunda ultrasonda görülen çok sayıda küçük yapı ise gerçek kist değil, gelişimini tamamlamamış foliküllerdir ve ameliyat gerektirmez.

Belirtileri

Kistlerin çoğu hiçbir belirti vermez. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:

• Kasıkta, genellikle bir tarafta künt ağrı veya basınç hissi
• Karında şişkinlik, dolgunluk
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Adet düzeninde değişiklik
• Büyük kistlerde sık idrara çıkma veya kabızlık

Acil durumlar: Torsiyon ve rüptür

Yumurtalık dönmesi (torsiyon)

Kistli yumurtalık, kendi damar sapı etrafında dönerek kan akımını kesebilir. Risk, özellikle 5 cm ve üzerindeki kistlerde ve dermoid kistlerde artar; gebelikte ve tüp bebek tedavisi sırasında da görülebilir. Belirtileri aniden başlayan, genellikle bir tarafta hissedilen şiddetli kasık ağrısı ile bulantı ve kusmadır. Torsiyon, yumurtalığı kurtarmak için acil cerrahi gerektiren bir durumdur; erken müdahaleyle yumurtalık çoğu zaman korunabilir.

Kist yırtılması (rüptür)

Kist, özellikle cinsel ilişki veya zorlayıcı egzersiz sırasında yırtılabilir. Bu çoğu zaman kısa süreli ağrıya yol açar ve kendiliğinden geçer. Ancak korpus luteum kisti gibi kanamalı kistlerin yırtılması karın içine kanamaya neden olabilir. Baş dönmesi, bayılma, hızlı nabız, omuz ağrısı ve giderek artan karın ağrısı iç kanamayı düşündürür.

Kasık ağrısı olan üreme çağındaki her kadında dış gebelik de akla gelmelidir; bu nedenle acil değerlendirmede gebelik testi yapılır.

Tanı nasıl konur?

• Vajinal ultrason: Kistin boyutu, duvar yapısı, içeriği, bölmeli olup olmadığı ve kanlanması değerlendirilir. Ultrason özellikleri, çoğu kistin tipi hakkında güvenilir bilgi verir.
• Kan testleri: Gebelik testi; gerektiğinde CA-125 gibi tümör belirteçleri. Genç kadınlarda bazı kist tiplerinde farklı belirteçler de istenebilir. CA-125’in birçok iyi huylu durumda da yükselebileceği unutulmamalıdır.
• MR: Ultrasonla tipi netleştirilemeyen kistlerde yardımcı olabilir.
• Kontrol ultrasonu: Fonksiyonel olduğu düşünülen kistlerde, birkaç hafta sonra tekrarlanan ultrason tanıyı netleştirir.

Menopoz sonrası kistler

Menopozdan sonra yumurtlama olmadığı için fonksiyonel kist beklenmez. Yine de bu dönemde ultrasonda küçük, basit (ince duvarlı, içi yalnızca sıvı dolu) kistler oldukça sık görülür ve çoğu iyi huyludur. Bu tür basit kistler genellikle ultrasonla izlenebilir.

Bununla birlikte yumurtalık kanseri riski yaşla birlikte arttığından, menopoz sonrası kistler daha dikkatli değerlendirilir. İçinde katı (solid) alanlar, kalın bölmeler veya belirgin kanlanma bulunan kistler, karın içinde sıvı (asit) varlığı ya da yüksek CA-125 değerleri ileri inceleme gerektirir. Şüpheli durumlarda değerlendirme ve ameliyat planı jinekolojik onkoloji yaklaşımıyla yapılır.

Bilgi: Menopoz sonrasında birkaç haftadır süren kalıcı şişkinlik, çabuk doyma, iştahsızlık ve kasık ağrısı gibi belirsiz yakınmalar, yumurtalık kaynaklı bir sorunun ilk belirtileri olabilir ve değerlendirilmelidir.

Tedavi seçenekleri

• İzlem: Fonksiyonel ve basit görünümlü kistlerde en sık uygulanan yaklaşımdır.
• Ağrı kontrolü: Yakınmaya göre hekiminizin önerdiği ağrı kesiciler kullanılabilir.
• Hormonal tedavi: Sık fonksiyonel kist gelişen kadınlarda yeni kist oluşumunu azaltmak amacıyla doğum kontrol hapları düşünülebilir; var olan kisti küçültmezler.
• Cerrahi: Kendiliğinden kaybolmayan, büyüyen, yakınma yapan veya ultrasonda şüpheli özellik taşıyan kistlerde uygulanır. Üreme çağında amaç, mümkün olduğunca yumurtalık dokusunu koruyarak yalnızca kistin çıkarılmasıdır (kistektomi). Bu işlem çoğu zaman laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılabilir. Menopoz sonrası dönemde ise genellikle yumurtalığın tamamen alınması tercih edilir.

Ameliyat yöntemleri ve iyileşme süreci hakkında ayrıntılı bilgiyi over kisti ameliyatı yazımızda bulabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda randevu alarak değerlendirilmeniz önerilir:

• Birkaç haftadır süren kasık ağrısı, şişkinlik veya basınç hissi
• Cinsel ilişki sırasında yeni başlayan ağrı
• Adet düzeninizde belirgin değişiklik
• Menopoz sonrasında ultrasonda kist saptanması
• Bilinen kistiniz için önerilen kontrol zamanının gelmesi

Önemli: Ani başlayan şiddetli kasık ağrısı, ağrıyla birlikte bulantı-kusma, ateş, baş dönmesi, bayılma hissi ya da gebelik testi pozitifken kasık ağrısı olursa beklemeden acil servise başvurun.