Over Kisti Ameliyatı

Yumurtalıkta (overde) kist saptanması birçok kadında endişeye yol açar. Oysa over kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur ve önemli bir kısmı birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur. Ameliyat yalnızca belirli durumlarda gerekir. Bu yazıda over kisti ameliyatının ne zaman önerildiğini, nasıl yapıldığını ve yumurtalık rezervinin korunmasının neden önemli olduğunu bulabilirsiniz.

Her over kisti ameliyat gerektirir mi?

Hayır. Üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen kistler, yumurtlamayla ilişkili fonksiyonel (işlevsel) kistlerdir ve genellikle birkaç hafta ile birkaç ay içinde kendiliğinden kaybolur. Ultrasonda iyi huylu görünen küçük kistler için çoğu zaman belirli aralıklarla ultrason kontrolü yeterlidir.

Menopoz sonrası dönemde de ince duvarlı, içi sıvı dolu ve başka şüpheli özellik taşımayan basit kistler çoğu zaman ameliyat gerektirmez ve takip edilebilir. Gebelikte saptanan kistlerin büyük bölümü de gebeliğin ilk aylarına özgüdür ve kendiliğinden küçülür. Gebelikte ameliyat yalnızca kist büyüyor, şüpheli görünüyor ya da torsiyon gibi bir sorun gelişiyorsa düşünülür; zorunlu değilse genellikle gebeliğin ikinci üç aylık dönemi tercih edilir.

Hangi durumlarda ameliyat önerilir?

• Takipte kaybolmayan veya büyüyen kistler
• Belirli bir boyutu aşan kistler
• Ultrasonda kötü huylu olma olasılığını düşündüren özellikler taşıyan kistler
• Belirgin ağrıya neden olan kistler
• Yumurtalığın kendi etrafında dönmesi (torsiyon) veya kistin patlayıp karın içine kanaması gibi acil durumlar
• Dermoid kist gibi kendiliğinden kaybolması beklenmeyen, büyüyen kist türleri
• Ağrı, gebelik planı ya da şüpheli görünüm nedeniyle seçilmiş çikolata kistleri (endometriomalar)

Torsiyon acil ameliyat gerektirir. Bu durumda yumurtalık, rengi koyulaşmış görünse bile mümkünse kendi etrafında geri çevrilerek korunmaya çalışılır.

Ameliyat öncesi değerlendirme

Kistin yapısı vajinal ultrasonla ayrıntılı olarak incelenir ve uluslararası sınıflandırma sistemlerine göre kötü huylu olma olasılığı değerlendirilir. Gerekirse MR ve kanda bazı tümör belirteçleri (örneğin CA-125) istenir. Bu belirteçlerin endometriozis, adet dönemi veya enfeksiyon gibi iyi huylu durumlarda da yükselebileceğini bilmek önemlidir. Gebelik testi de değerlendirmenin bir parçasıdır.

Kötü huylu hastalık şüphesi yüksekse ameliyat, jinekolojik onkoloji ilkelerine göre planlanır. Bu durumda kistin patlatılmadan, bütün olarak çıkarılması hedeflenir ve ameliyat sırasında hızlı patolojik inceleme (frozen) yapılabilir.

Ameliyat türleri

• Kistektomi: Yalnızca kist, çevresindeki sağlıklı yumurtalık dokusundan ayrılarak çıkarılır ve yumurtalık yerinde bırakılır. Üreme çağındaki kadınlarda iyi huylu kistler için genellikle tercih edilen yöntemdir.
• Ooforektomi: Yumurtalığın tamamının alınmasıdır. Çok büyük kistlerde sağlıklı doku kalmadığında, menopoz sonrası dönemde veya şüpheli durumlarda uygulanabilir.
• Salpingo-ooforektomi: Yumurtalıkla birlikte aynı taraftaki tüpün de alınmasıdır.

Over kisti ameliyatları çoğunlukla laparoskopik (kapalı) yolla yapılır. Seçilmiş hastalarda vNOTES ile karında kesi yapılmadan vajina yoluyla da uygulanabilir. Çok büyük veya kötü huylu olma olasılığı yüksek kitlelerde açık ameliyat daha uygun olabilir.

Over rezervi: Yumurtalık dokusunu korumak neden önemli?

Over rezervi, yumurtalıklarda kalan yumurta sayısını ifade eder ve kandaki AMH düzeyi ile ultrasonda sayılan küçük foliküllerle tahmin edilir. Yumurta sayısı doğuştan sınırlıdır ve yaşla birlikte azalır.

Kistektomi sırasında kist duvarıyla birlikte bir miktar sağlıklı doku da alınabilir ve kanamayı durdurmak için kullanılan yöntemler çevre dokuyu etkileyebilir. Bu etki özellikle çikolata kistlerinde, iki taraflı kistlerde ve daha önce aynı yumurtalıktan ameliyat geçirmiş kadınlarda daha belirgindir. Bu nedenle ameliyat sırasında sağlıklı dokuya özen gösterilir ve elektrikle yakma (koter) kullanımı mümkün olduğunca sınırlı tutulur.

Bilgi: Gebelik planı olan ve özellikle çikolata kisti bulunan kadınlarda ameliyat kararı, over rezervi üzerindeki olası etki de değerlendirilerek verilir. Gerekirse ameliyat öncesi AMH ölçülür ve uygun durumlarda yumurta dondurma gibi seçenekler konuşulabilir.

Patoloji incelemesi

Ameliyatta çıkarılan tüm dokular patolojik incelemeye gönderilir. Ultrasonda iyi huylu görünen kistlerde bile kistin türü bu incelemeyle netleşir. Sonuç genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde çıkar ve kontrol muayenesinde sizinle konuşulur. Beklenmedik bir sonuç çıkarsa ek tedavi planı ayrıca yapılır.

Olası riskler

• Kanama ve enfeksiyon
• Bağırsak, mesane veya idrar kanalı yaralanması
• Karın içinde yapışıklık gelişmesi
• Kistin yeniden oluşması
• Kontrol edilemeyen kanama gibi nadir durumlarda yumurtalığın alınması gereksinimi
• Kapalı ameliyatın açık ameliyata dönüştürülmesi

Ameliyat sonrası iyileşme

Laparoskopik over kisti ameliyatından sonra çoğu kadın aynı gün ya da ertesi gün taburcu olur. İlk bir iki gün omuz ağrısı ve karında şişkinlik olabilir. Masa başı işe dönüş genellikle 1–2 hafta içinde mümkündür. vNOTES ile yapılan ameliyatlarda vajinadaki kesi iyileşene kadar cinsel ilişkiye daha uzun süre ara verilmesi gerekir; bu süre size ayrıca bildirilir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Ani başlayan, şiddetli ve giderek artan kasık ağrısı, özellikle bulantı ve kusma eşlik ediyorsa (hemen başvurun)
• Kasık ağrısıyla birlikte baş dönmesi, bayılma hissi veya halsizlik
• Ameliyat sonrasında 38 °C ve üzerinde ateş, artan karın ağrısı veya karında şişlik
• Kesi yerlerinde kızarıklık, iltihaplı akıntı veya yaranın açılması
• Bacakta tek taraflı şişlik, göğüs ağrısı veya nefes darlığı (bu durumda 112’yi arayın)

Kistinizin takip mi yoksa ameliyat mı gerektirdiği, ultrason bulguları, yaşınız, yakınmalarınız ve gebelik planınız birlikte değerlendirilerek belirlenir.