Plasenta Previa ve Plasenta Akreata

Plasenta (eş), bebeği besleyen ve normalde rahmin üst ya da yan duvarlarına yerleşen organdır. Bazen plasenta rahmin alt kısmına, rahim ağzının (serviks) üzerine yerleşir ya da rahim duvarına normalden derin tutunur. Bu yazıda sıklıkla birbiriyle bağlantılı olan bu iki durumu, plasenta previa ve plasenta akreatayı, nasıl izlendiklerini ve doğumun nasıl planlandığını bulabilirsiniz.

Plasenta previa nedir?

Plasenta previa, plasentanın rahim ağzının iç açıklığını kısmen ya da tamamen örtmesidir. Plasentanın kenarı rahim ağzına 2 cm’den yakın olup onu örtmüyorsa buna “aşağı yerleşimli plasenta” denir. Plasenta previa doğumların yaklaşık 200’de birinde görülür.

Plasenta yukarı çekilir mi?

Plasentanın yeri çoğu zaman 18–22. haftalarda yapılan ayrıntılı ultrasonda belirlenir. Bu dönemde aşağıda görülen plasentaların büyük çoğunluğu, rahmin alt bölümü büyüyüp uzadıkça rahim ağzından uzaklaşır. Bu nedenle erken haftalardaki bulgu kesin tanı anlamına gelmez; plasentanın yeri genellikle 32. hafta civarında kontrol ultrasonuyla yeniden değerlendirilir, gerekirse daha sonra tekrarlanır.

Risk etkenleri

• Geçirilmiş sezaryen ya da rahme yönelik başka ameliyatlar (miyomektomi, küretaj gibi)
• Önceki gebelikte plasenta previa
• Birden fazla doğum yapmış olmak
• 35 yaş ve üzeri anne yaşı
• Tüp bebek yöntemiyle oluşan gebelik ve ikiz gebelik
• Sigara kullanımı

Belirtileri

Tipik belirti, gebeliğin ikinci yarısında ortaya çıkan ağrısız, parlak kırmızı vajinal kanamadır. Kanama hiçbir tetikleyici olmadan ya da cinsel ilişkiden sonra başlayabilir. İlk kanama çoğu zaman hafiftir ve kendiliğinden durur, ancak tekrarlayabilir ve daha yoğun olabilir. Bazı kadınlarda ise doğuma kadar hiç kanama olmaz.

Tanı ve izlem

Tanı ultrasonla konur. Vajinal ultrason plasentanın konumunu en doğru gösteren yöntemdir ve plasenta previada güvenle kullanılır. Buna karşılık plasenta previası olan ya da olduğundan şüphelenilen bir kadında, kanamayı tetikleyebileceği için parmakla iç muayene yapılmaz.

İzlem sırasında genellikle şunlar önerilir:

• Kanama olmasa da cinsel ilişkiye ara verilmesi ve ağır egzersizden kaçınılması
• Kansızlığın (demir eksikliği) araştırılıp tedavi edilmesi
• Kan grubunuzun bilinmesi; Rh negatifseniz kanama sonrasında anti-D iğnesi yapılması
• Gerektiğinde hastaneye hızla ulaşabileceğiniz bir planınızın olması

Kanama olursa genellikle hastaneye yatış gerekir. Erken doğum olasılığı varsa bebeğin akciğer gelişimini desteklemek için kortikosteroid iğnesi yapılabilir. Kanaması durup bir süre tekrarlamayan kadınlar, duruma göre yakın takiple evde izlenebilir.

Doğum nasıl planlanır?

Plasenta rahim ağzını örtüyorsa normal doğum mümkün değildir ve doğum sezaryenle yapılır. Kanaması olmayan kadınlarda planlı sezaryen genellikle 36–37. haftalar arasında yapılır; tekrarlayan ya da yoğun kanamada daha erken doğum gerekebilir. Plasentanın kenarı rahim ağzına yakın ama üzerinde değilse, son haftalardaki ultrason bulgularına göre normal doğum da mümkün olabilir.

Plasentanın ayrıldığı rahmin alt bölümü iyi kasılamadığı için plasenta previada doğum sonrası kanama riski de artar. Bu nedenle doğum, kan ürünlerinin hazır bulunduğu bir hastanede planlanır.

Plasenta akreata nedir?

Normalde plasenta rahim duvarına tutunur ve bebek doğduktan sonra kendiliğinden ayrılır. Plasenta akreata spektrumunda ise plasenta rahim duvarına normalden derin tutunur ve doğumdan sonra ayrılamaz. Tutunmanın derinliğine göre üç düzey tanımlanır:

• Akreata: Plasenta rahim kasına sıkıca yapışmıştır.
• İnkreata: Plasenta rahim kasının içine ilerlemiştir.
• Perkreata: Plasenta rahim duvarını aşmış, bazen mesane gibi komşu organlara ulaşmıştır.

Kimlerde görülür?

En önemli risk etkeni, geçirilmiş sezaryenle birlikte plasenta previa bulunmasıdır; plasenta önceki sezaryen izinin üzerine yerleşmişse risk belirgin şekilde artar. Geçirilmiş sezaryen sayısı arttıkça risk de yükselir. Rahme yönelik diğer ameliyatlar, tüp bebek tedavisi ve ileri anne yaşı da riski artırır. Sezaryen oranlarının artmasıyla plasenta akreata son yıllarda daha sık görülmektedir.

Neden önemlidir?

Plasenta akreata gebelik boyunca çoğu zaman belirti vermez. Asıl risk doğum sırasındadır: Plasenta ayrılmaya zorlandığında ağır kanama olabilir. Bu nedenle kan nakli, yoğun bakım ve çoğu zaman rahmin alınması (histerektomi) gerekebilir. Mesane gibi komşu organların tutulduğu durumlarda ameliyat daha karmaşık hâle gelir.

Tanı ve doğum planı

Tanı, deneyimli ellerde yapılan ultrasonla konur; gerektiğinde MR tamamlayıcı olarak kullanılır. Geçirilmiş sezaryeni olan ve plasentası önde ve aşağıda yerleşmiş her kadın bu açıdan dikkatle değerlendirilir. Ultrason her olguyu gösteremeyebilir; bu nedenle risk etkeni olan kadınlarda doğum ekibi bu olasılığa da hazırlıklı olur.

Doğum öncesinde tanı konduğunda sonuçlar belirgin şekilde daha iyidir, çünkü doğum ayrıntılı olarak planlanabilir:

• Doğum; kan merkezi, erişkin ve yenidoğan yoğun bakım olanakları bulunan, bu konuda deneyimli ve donanımlı bir merkezde yapılır.
• Ekipte deneyimli kadın doğum ve pelvik cerrahi uzmanları, anestezi uzmanları ve gerektiğinde üroloji ve girişimsel radyoloji uzmanları yer alır.
• Planlı sezaryen genellikle 34–36. haftalar arasında yapılır.
• Çoğu durumda bebek doğduktan sonra plasenta ayrılmaya çalışılmadan rahimle birlikte alınır (sezaryen histerektomi).
• Doğumdan önce kansızlık tedavi edilir, kan ürünleri hazırlanır ve olası seçenekler sizinle ayrıntılı olarak konuşulur.

Kısa karşılaştırma

Özellik	Plasenta previa	Plasenta akreata spektrumu
Sorun	Plasentanın rahim ağzını örtmesi	Plasentanın rahim duvarına normalden derin tutunması
Tipik belirti	Ağrısız, parlak kırmızı kanama	Çoğu zaman doğuma kadar belirti yok
Doğum	Genellikle 36–37. haftalarda planlı sezaryen	Genellikle 34–36. haftalarda, deneyimli merkezde planlı sezaryen

İki durum aynı gebelikte birlikte bulunabilir. Doğumun zamanı ve şekli, ultrason bulgularınıza ve gebeliğinizin seyrine göre kişiye özel olarak belirlenir.

Önemli: Plasenta previa ya da akreata tanısı aldıysanız, miktarı az da olsa her vajinal kanamada beklemeden hastaneye başvurun. Kanamanın durmasını evde beklemeyin.

Ne zaman hemen başvurmalı?

Gebeliğin ikinci yarısında aşağıdakilerden biri olursa beklemeden doğum yapacağınız hastaneye ya da en yakın acil servise başvurun; yoğun kanamada 112’yi arayın:

• Miktarı ne olursa olsun her vajinal kanama
• Düzenli kasılmalar, karın ya da bel ağrısı
• Baş dönmesi, bayılma hissi, çarpıntı
• Bebek hareketlerinde azalma
• Vajinadan su gelmesi

Plasentanızın yeri hakkında soru işaretleriniz varsa bir sonraki kontrolünüzde bunu mutlaka konuşun; izlem ve doğum planınız muayene ve ultrason bulgularınıza göre birlikte yapılır.