Gebelikte Ayrıntılı Ultrason

Ayrıntılı ultrason, halk arasında “detaylı ultrason” ya da “anomali taraması” olarak da bilinir. Gebeliğin ikinci trimesterinde, bebeğin organları yeterince geliştiğinde yapılan bu muayenede bebek baştan ayağa sistematik bir şekilde incelenir. Amaç, bebeğin gelişimini değerlendirmek ve varsa yapısal sorunları doğumdan önce fark ederek gerekli planlamayı yapabilmektir.

Ne zaman yapılır?

Ayrıntılı ultrason genellikle gebeliğin 18–22. haftaları arasında yapılır. Bu dönemde bebeğin organları değerlendirilebilecek büyüklüğe ulaşmıştır ve bebeği çevreleyen sıvı (amniyon sıvısı) görüntüleme için uygun miktardadır.

Bazı büyük yapısal sorunlar daha erken, 11–14. haftalarda yapılan ultrasonda da fark edilebilir. Ancak erken ultrason ayrıntılı ultrasonun yerini tutmaz.

Ayrıntılı ultrasonda neler incelenir?

Muayene belirli bir sırayla ve bebeğin tüm vücudunu kapsayacak şekilde yapılır:

• Baş ve beyin: Kafatasının şekli, beyin karıncıkları (ventriküller), beyincik ve beynin orta hat yapıları.
• Yüz: Dudaklar (yarık dudak açısından), burun ve göz çukurları.
• Omurga: Omurganın bütünlüğü; açık omurga (spina bifida) gibi nöral tüp kusurları.
• Kalp: Kalbin dört odacığı, kalpten çıkan büyük damarlar ve kalp ritmi.
• Göğüs ve karın: Akciğerler, diyafram, mide, bağırsaklar ve karın duvarı.
• Böbrekler ve idrar kesesi.
• Kollar, bacaklar, eller ve ayaklar.
• Göbek kordonu: Kordondaki damar sayısı ve kordonun karın duvarına bağlandığı yer.

Bunlara ek olarak:

• Bebeğin baş çevresi, karın çevresi ve uyluk kemiği uzunluğu ölçülür, tahmini ağırlığı hesaplanır.
• Plasentanın yeri ve rahim ağzıyla ilişkisi değerlendirilir.
• Amniyon sıvısının miktarına bakılır.
• Gerekli görüldüğünde vajinal ultrasonla rahim ağzının uzunluğu (serviks uzunluğu) ölçülür; kısa rahim ağzı erken doğum riski açısından önemli bir bulgudur.
• Bazı merkezlerde rahim atardamarlarındaki kan akımı (uterin arter Doppler) değerlendirilerek gebelik zehirlenmesi (preeklampsi) riski hakkında ek bilgi elde edilebilir.

Nasıl yapılır?

Ultrason, karın üzerine jel sürülerek bir prob yardımıyla yapılır ve genellikle rahatsızlık vermez. Özel bir hazırlık çoğu zaman gerekmez. Muayene, bebeğin pozisyonuna bağlı olarak yaklaşık 30–45 dakika sürebilir. Bebek bazı yapıların görülmesine izin vermeyen bir pozisyondaysa, kısa bir yürüyüş veya pozisyon değişikliğinden sonra tekrar bakılabilir ya da birkaç gün sonrası için yeni bir randevu verilebilir.

Görüntü kalitesini karın duvarının kalınlığı, bebeğin pozisyonu, amniyon sıvısının miktarı ve ikiz gebelik gibi etkenler etkileyebilir.

Üç ve dört boyutlu ultrason

Üç ve dört boyutlu ultrason, bebeğin yüzünün ya da bazı yapıların yüzey görüntüsünü elde etmeyi sağlar ve yarık dudak gibi bazı durumların değerlendirilmesinde yardımcı olabilir. Ancak kalp ve beyin gibi organların iç yapısı temel olarak iki boyutlu görüntülerle incelenir. Bu nedenle dört boyutlu görüntüleme ayrıntılı ultrasonun yerini tutmaz; gerektiğinde muayeneye ek olarak kullanılır.

Ayrıntılı ultrasonun sınırları

Ayrıntılı ultrason, bebekteki büyük yapısal sorunların önemli bir kısmını gösterebilir. Ancak her sorunu saptaması mümkün değildir:

• Bazı kalp sorunları ya da küçük yüz, el ve ayak farklılıkları görüntülenemeyebilir.
• Bazı durumlar (örneğin bazı beyin gelişim sorunları veya bağırsak tıkanıklıkları) ancak ilerleyen haftalarda belirgin hale gelir.
• Ultrason bebeğin yapısını gösterir; kromozom veya genetik hastalıkları, zihinsel gelişimi ya da işitme gibi işlevleri doğrudan değerlendiremez.

Bilgi: Normal bir ayrıntılı ultrason sonucu, bebekte hiçbir sorun olmadığının güvencesi değildir; ancak pek çok önemli yapısal sorunun olmadığını gösteren değerli bir bilgidir.

Yumuşak belirteçler

Ultrasonda bazen “yumuşak belirteç” adı verilen küçük bulgular görülür. Kalpte parlak bir nokta (ekojenik odak), böbrek toplayıcı sisteminde hafif genişleme ya da beyindeki küçük sıvı keseleri (koroid pleksus kisti) bunlara örnektir. Bu bulgular sağlıklı bebeklerde de sık görülür ve çoğu zaman tek başına önemli değildir. Önemleri, tarama testi sonuçlarınız ve diğer bulgularla birlikte değerlendirilir; gerekirse kontrol ultrasonu veya ileri test önerilir.

Bir sorun görülürse ne olur?

Ultrasonda bir bulgu saptanırsa, bulgunun ne anlama geldiği size açık bir dille anlatılır. Durumun niteliğine göre şu adımlar planlanabilir:

• Bir perinatoloji (riskli gebelik) uzmanı tarafından ikinci bir değerlendirme
• Bebeğin kalbinin ayrıntılı incelenmesi (fetal ekokardiyografi)
• Amniyosentez gibi genetik testler ve genetik danışmanlık
• Doğumdan sonra tedavi gerekebilecek durumlarda çocuk cerrahisi veya çocuk kardiyolojisi gibi ilgili uzmanlarla görüşme

Doğumdan önce bilinen bazı sorunlarda doğumun, yenidoğan yoğun bakım ünitesi ve ilgili uzmanların bulunduğu bir merkezde planlanması bebeğin doğum sonrası bakımını kolaylaştırır.

Ultrason güvenli mi?

Tıbbi amaçla ve uygun ayarlarla yapılan ultrasonun anneye ya da bebeğe zarar verdiğine dair bir kanıt yoktur. Yine de uluslararası kuruluşlar, ultrasonun tıbbi gereklilik olduğunda ve gereken süre kadar yapılmasını önerir. Yalnızca hatıra görüntüsü elde etmek amacıyla yapılan uzun süreli çekimler önerilmez.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Gebeliğiniz 18. haftaya geldiyse ve ayrıntılı ultrason randevunuz henüz planlanmadıysa doktorunuzla görüşün.
• Diyabet gibi kronik bir hastalığınız varsa, gebeliğiniz tüp bebek yöntemiyle oluştuysa, ailede doğumsal kalp hastalığı varsa ya da ense kalınlığı artmış bulunduysa, ek incelemelerin gerekip gerekmediğini konuşun.
• Ultrason sonucunuzla ilgili aklınızda soru kaldıysa bir sonraki kontrolünüzde mutlaka sorun.

Vajinal kanama, su gelmesi, düzenli kasılmalar, şiddetli karın ağrısı ya da hareketleri hissetmeye başladıktan sonra bebek hareketlerinde belirgin azalma olursa randevunuzu beklemeden başvurun.