Vajina Daraltma (Vajinoplasti ve Perineoplasti)

Doğumdan sonra vajinada genişleme ya da gevşeklik hissi, cinsel ilişkide hissin azalması veya ilişki sırasında vajinadan hava çıkması, birçok kadının yaşadığı ama dile getirmekten çoğu zaman çekindiği yakınmalardır. Bu yakınmalar sanıldığından çok daha yaygındır ve değerlendirilebilir. Bu yazıda gevşeklik hissinin nedenlerini, ameliyat dışı seçenekleri, cerrahi yöntemleri ve sık sorulan cihaz uygulamalarının kanıt durumunu bulabilirsiniz.

Bilgi: “Vajinoplasti” terimi tıpta farklı anlamlarda da kullanılır; örneğin doğuştan vajinası gelişmemiş kadınlarda vajina oluşturulması ameliyatı da bu adla anılır. Bu yazıda doğum sonrası gevşeme yakınmalarına yönelik işlemler ele alınmaktadır.

Vajinal gevşeme neden olur?

Vajina ve çevresindeki pelvik taban kasları esnek yapılardır. Vajinal doğumda bu dokular büyük ölçüde gerilir; doğumdan sonraki aylarda önemli ölçüde toparlansalar da bazı kadınlarda gevşeklik hissi sürebilir. Buna katkıda bulunan başlıca etkenler şunlardır:

• Birden fazla vajinal doğum, iri bebek, uzun süren ıkınma veya müdahaleli doğum
• Doğum yırtığı ya da epizyotomi (doğumda yapılan kesi) sonrasında perinede (vajina girişi ile makat arasındaki doku) destek kaybı
• Pelvik taban kaslarının zayıflaması
• Menopozla birlikte östrojen azalmasına bağlı doku değişiklikleri
• Kronik kabızlık, kronik öksürük, fazla kilo ve ağır kaldırma gibi karın içi basıncını artıran durumlar

Vajinal gevşekliğin herkesçe kabul edilen bir tanımı ya da ölçüsü yoktur. Değerlendirmenin temelini, sizin yaşadığınız yakınma ve bunun yaşam kalitenize etkisi oluşturur.

Rahim sarkmasıyla ilişkisi

Gevşeklik hissi bazen rahmin, mesanenin (sistosel) veya bağırsağın son kısmının (rektosel) vajinaya doğru sarkmasının ilk belirtisidir. Vajinada dolgunluk, aşağı doğru baskı, ele gelen şişlik, idrarı tam boşaltamama ya da dışkılamada zorlanma gibi yakınmalar eşlik ediyorsa sarkma açısından değerlendirilmeniz gerekir. Sarkma varsa, yalnızca vajina girişinin daraltılması sorunu çözmez; tedavi sarkmanın yerine ve derecesine göre planlanır.

Muayenede neler değerlendirilir?

Muayenede vajina girişinin genişliği, perine dokusunun durumu, pelvik taban kaslarının gücü ve sarkma olup olmadığı değerlendirilir. Bu sırada ıkınmanız veya kaslarınızı sıkmanız istenebilir. İdrar ya da gaz kaçırma, kabızlık, ilişkide ağrı veya kuruluk gibi eşlik eden yakınmalar da sorulur. Bu bilgiler, sizin için uygun tedavinin belirlenmesinde yol gösterir.

İlk adım: pelvik taban egzersizleri ve fizyoterapi

Pelvik taban kas egzersizleri (Kegel egzersizleri), vajinal gevşeme yakınmalarında ilk basamak tedavidir. Bu egzersizler kasların doğru biçimde sıkılıp gevşetilmesine dayanır ve düzenli yapıldığında kas gücünü ve kontrolünü artırır. Birçok kadın egzersizleri başlangıçta yanlış yapar; örneğin karın veya kalça kaslarını sıkar ya da ıkınır. Bu nedenle bir pelvik taban fizyoterapistinden destek almak etkiyi artırır.

• Sonuç alabilmek için egzersizlerin en az 3 ay düzenli sürdürülmesi gerekir.
• Fizyoterapi programında biofeedback (kasların çalışmasını ekranda görerek öğrenme) ve elektrik uyarımı gibi destekleyici yöntemler kullanılabilir.
• Egzersizler, idrar kaçırma ve hafif sarkma yakınmalarına da yardımcı olur.
• Menopozdaki kadınlarda vajinaya uygulanan östrojen tedavisi doku kalitesini destekleyebilir; bu tedavi muayene sonrasında planlanır.

Cerrahi seçenekler

Egzersizlere rağmen belirgin yakınmaları süren ve muayenede anatomik bir destek kaybı saptanan kadınlarda ameliyat düşünülebilir. Dokuların toparlanması için doğumdan sonra genellikle en az 6–12 ay beklenir. Emzirme döneminde düşük östrojen düzeyi dokuları geçici olarak etkileyebileceğinden bu dönemin bitmesi de gözetilir. Çocuk sahibi olmayı tamamlamamış kadınlarda ameliyatın ertelenmesi çoğu zaman daha uygundur.

• Perineoplasti: Vajina girişi ile makat arasındaki perine bölgesinde birbirinden ayrılmış kas ve dokular yeniden onarılır. Doğum yırtığı veya epizyotomi sonrası zayıflamış bu bölge güçlendirilir ve vajina girişi daralır.
• Arka duvar onarımı (posterior kolporafi): Vajinanın arka duvarındaki destek dokusu onarılır; bağırsağın vajinaya doğru sarkması (rektosel) varsa bu da düzeltilir. Çoğunlukla perineoplastiyle birlikte ve genellikle kişinin kendi dokuları kullanılarak yapılır.

Bu ameliyatlar vajina yoluyla yapılır, karında kesi yoktur ve genellikle genel ya da bölgesel (belden) anestezi ile uygulanır. Ön duvar sarkması veya idrar kaçırma da varsa, uygun durumlarda aynı ameliyatta ele alınabilir.

Riskler ve gerçekçi beklentiler

Ameliyatın amacı destek kaybını onarmak ve yakınmaları azaltmaktır; cinsel yaşamda bir iyileşme olacağı garanti edilemez. Cinsel memnuniyet; istek, kayganlaşma, ilişkinin kendisi ve duygusal etkenler gibi birçok faktöre bağlıdır. Olası riskler şunlardır:

• Kanama, kan toplanması (hematom) ve enfeksiyon
• Dikişlerin açılması veya iz dokusu oluşması
• Aşırı daralmaya bağlı cinsel ilişkide ağrı (disparoni)
• Dışkılamada geçici zorlanma; nadiren bağırsak yaralanması
• Yakınmaların zamanla tekrarlaması

Önemli: Vajinanın ne kadar daraltılacağı dikkatle planlanmalıdır. Fazla daraltma, gevşeklik hissinden çok daha zor düzeltilebilen ve bazen kalıcı olan ilişki ağrısına yol açabilir.

İyileşme döneminde birkaç hafta hafif kanama ve akıntı olabilir. Ağır kaldırmaktan yaklaşık 6 hafta kaçınılması, kabızlığı önleyerek ıkınmamaya dikkat edilmesi önerilir. Cinsel ilişki ve tampon kullanımı için genellikle 6 hafta ve kontrol muayenesi beklenir.

Lazer ve radyofrekans cihazları: kanıtlar ne diyor?

Lazer ve radyofrekans gibi enerji tabanlı cihazlar, vajina duvarına kontrollü ısı uygulayarak doku kalitesini artırmayı amaçlar ve doğum sonrası gevşeklik hissinde ameliyat dışı seçeneklerden biri olarak sunulmaktadır. Hafif yakınmaları olan uygun hastalarda gevşeklik hissinde iyileşme bildiren çalışmalar bulunmaktadır. Ancak bu çalışmaların çoğu küçük ve kısa sürelidir; sahte (plasebo) uygulamayla karşılaştırılan çalışmaların sonuçları henüz tutarlı değildir ve uzun dönem sonuçlara ilişkin kanıtlar gelişmektedir. Etki kişiden kişiye değişir ve uygulamaların belirli aralıklarla tekrarlanması gerekebilir.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 2018’de bu cihazların “vajinal gençleştirme” amacıyla ya da vajinal gevşeme, kuruluk, idrar kaçırma veya cinsel işlevle ilgili yakınmaların tedavisi için pazarlanmasına ilişkin bir uyarı yayımlamış; bu kullanım alanlarında güvenlik ve etkinliğin henüz belirlenmediğini, yanık, iz dokusu ve ağrı gibi yan etkiler bildirildiğini belirtmiştir. Bu nedenle uygun hasta seçimi ve gerçekçi beklenti önemlidir. Lazer, ayrılmış kasları veya perine hasarını onarmaz; pelvik taban egzersizlerinin yerine değil onlarla birlikte düşünülür ve belirgin destek kaybı ya da sarkma varsa cerrahi onarımın yerine geçmez. Ayrıntılı bilgiyi vajinal lazer tedavileri yazımızda bulabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Doğumdan aylar sonra hâlâ süren gevşeklik hissi, vajinadan hava gelmesi veya ilişkide his azalması
• Vajinada ele gelen şişlik, aşağı doğru baskı veya dolgunluk hissi
• İdrar, gaz veya dışkı kaçırma ya da dışkılamada zorlanma
• Cinsel ilişkide ağrı
• Ameliyattan sonra ateş, artan ağrı, kötü kokulu akıntı, fazla kanama veya idrar yapamama

Yakınmalarınızın nedeni ve size uygun tedavi muayene sonrasında belirlenir. Çoğu kadında ameliyat dışı yöntemler ilk ve önemli adımdır; cerrahi kararı ise beklentilerin açıkça konuşulduğu bir danışmanlık sürecinden sonra, kişiye özel olarak verilir.