Ağrılı Cinsel İlişki (Disparoni)

Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında ağrı hissetmek, pek çok kadının yaşadığı ama dile getirmekte zorlandığı bir yakınmadır. Tıpta disparoni olarak adlandırılan bu durum doğum sonrası dönemde ve menopozdan sonra daha sık görülür, ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Ağrılı ilişki katlanılması gereken bir durum değildir. Nedeni çoğu zaman bulunabilir ve tedavi edilebilir.

Disparoni nedir?

Disparoni, cinsel ilişki öncesinde, sırasında ya da sonrasında tekrarlayan veya sürekli genital ya da kasık ağrısıdır. Ağrının nerede hissedildiği, nedeni anlamak için en önemli ipuçlarından biridir:

• Yüzeysel (girişte) ağrı: Vajina girişinde ya da dış genital bölgede, ilişkinin başında hissedilir; yanma, batma ya da sızı şeklinde olabilir.
• Derin ağrı: Kasığın derinlerinde, özellikle derin temas sırasında hissedilir; bazen ilişkiden sonra saatlerce sürebilir.

Ağrı ilk ilişkiden itibaren var olabilir ya da ağrısız bir dönemden sonra başlayabilir. Nedeni ne olursa olsun, tekrarlayan ağrı zamanla ağrı beklentisine, bu da vajinayı çevreleyen kasların istem dışı gerilmesine yol açar. Gerilen kaslar ağrıyı artırır ve bir kısır döngü oluşur. Bu nedenle tedavide bedensel nedenin yanında bu döngü de ele alınır.

Girişte hissedilen ağrının nedenleri

• Vajinal kuruluk: Yetersiz uyarılma, emzirme dönemi, menopoz, bazı ilaçlar ve kanser tedavileri kayganlaşmayı azaltır. Menopozdan sonra östrojen eksikliğine bağlı olarak vajina dokusunun incelmesi (genitoüriner menopoz sendromu) en sık nedenlerdendir.
• Enfeksiyonlar: Mantar (kandida) ve trikomonas enfeksiyonu, genital uçuk (herpes) ve idrar yolu enfeksiyonları yanma ve ağrıya yol açabilir.
• Cilt hastalıkları ve tahriş: Dış genital bölge derisini inceltip beyazlaştıran liken skleroz gibi hastalıklar ya da parfümlü sabun, ped ve vajinal duş gibi ürünlere bağlı tahriş ağrı nedeni olabilir.
• Vulvodini: Belirgin bir neden bulunmadan en az üç aydır süren vulva (dış genital bölge) ağrısıdır. En sık görülen biçiminde ağrı yalnızca vajina girişine dokunulduğunda, örneğin ilişki, tampon kullanımı ya da muayene sırasında ortaya çıkar. Tanı, diğer nedenler dışlandıktan sonra konur.
• Pelvik taban kas gerginliği ve vajinismus: Vajinayı çevreleyen kasların aşırı ve istem dışı gerilmesi girişi daraltır ve ağrıya yol açar.
• Doğum ve ameliyat sonrası değişiklikler: Doğumdaki yırtık ya da epizyotomi (doğumda yapılan kesi) bölgesinde hassas bir iz, vajinal ameliyatlar ya da ışın tedavisi sonrasında gelişen daralma ağrıya neden olabilir.
• Yapısal nedenler: Genital yapıların boyutu ve görünümü kişiden kişiye büyük farklılık gösterir ve bu farklılıkların çoğu normaldir. Kızlık zarının esnek olmaması, vajinada bölme (septum) ya da Bartholin bezi kisti gibi ağrıya yol açan yapısal nedenler ise nadirdir.

Derinde hissedilen ağrının nedenleri

• Endometriozis: Rahim iç zarına benzer dokunun rahim dışında yerleşmesidir. Derin ilişki ağrısı ağrılı adetlerle birlikte görülüyorsa özellikle akla gelir.
• Pelvik iltihabi hastalık: Rahim, tüpler ve yumurtalıkları etkileyen, çoğunlukla cinsel yolla bulaşan mikroplarla başlayan bir enfeksiyondur.
• Diğer jinekolojik nedenler: Yumurtalık kistleri, adenomiyozis (rahim iç zarı dokusunun rahmin kas duvarına yerleşmesi), bazı miyomlar ve önceki ameliyat ya da enfeksiyonlara bağlı yapışıklıklar.
• Pelvik taban kasları: Kas gerginliği derin ağrıya da yol açabilir.
• Mesane ve bağırsak: Ağrılı mesane sendromu, huzursuz bağırsak sendromu ve kabızlık ilişkide ağrıyı artırabilir.

Kaygı, stres, geçmişte yaşanmış zorlayıcı deneyimler ve ilişkisel sorunlar hem yüzeysel hem de derin ağrıyı etkileyebilir. Ağrı çoğu zaman birden fazla nedenin birleşiminden kaynaklanır.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme ayrıntılı bir görüşmeyle başlar. Ağrının yeri, ne zaman başladığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı, adetlerle ilişkisi, akıntı, idrar ya da bağırsak yakınmaları ve doğum öykünüz sorulur.

Muayenede dış genital bölge dikkatle incelenir. Vulvodini şüphesinde, vajina girişindeki hassas noktalar nemli bir pamuklu çubukla hafifçe dokunularak belirlenir. Pelvik taban kaslarının gerginliği tek parmakla nazikçe değerlendirilebilir. Gerekirse akıntı örneği ve kültür alınır, ultrason yapılır. Cilt hastalıklarında küçük bir doku örneği (biyopsi), derin endometriozis şüphesinde manyetik rezonans (MR) görüntüleme ya da laparoskopi gerekebilir.

Bilgi: Muayene her aşamada size anlatılarak ve onayınızla yapılır. Ağrı hissettiğinizde söylemeniz yeterlidir; muayene durdurulabilir ya da daha sonraya bırakılabilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, ağrının nedenine göre muayene sonrasında kişiye özel planlanır:

Neden	Tedavi yaklaşımı
Vajinal kuruluk	Kayganlaştırıcılar, vajinal nemlendiriciler; gerekirse vajinaya uygulanan düşük dozlu östrojen
Enfeksiyon	Etkene uygun ilaç tedavisi; bazı enfeksiyonlarda eşin de tedavisi
Liken skleroz	Güçlü kortizonlu kremler ve düzenli takip
Vulvodini	Tahriş edici ürünlerden kaçınma, lokal uyuşturucu jeller, pelvik taban fizyoterapisi, psikoterapi; gerektiğinde ağrı sinyallerini düzenleyen ilaçlar
Pelvik taban kas gerginliği	Pelvik taban fizyoterapisi, gevşeme ve nefes egzersizleri, vajinal dilatörler
Endometriozis	Hormonal ilaç tedavisi ya da cerrahi
Kaygı ve ilişkisel etkenler	Cinsel terapi, bilişsel davranışçı terapi, çift terapisi

Vulvodinide diğer tedavilere yanıt alınamayan seçilmiş kadınlarda, vajina girişindeki hassas dokunun ameliyatla çıkarılması (vestibülektomi) düşünülebilir. Lazer ve radyofrekans gibi enerji tabanlı cihazların vajinal kuruluk ve ağrıdaki yeri ise henüz netleşmemiştir; ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 2018’de bu cihazların “vajinal gençleştirme” amacıyla tanıtılmasına ilişkin bir uyarı yayımlamıştır.

Ağrı birden fazla nedene bağlı olduğunda kadın doğum uzmanı, pelvik taban fizyoterapisti ve cinsel terapist ya da psikoloğun birlikte çalıştığı bir ekip yaklaşımı önerilir.

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

• Su ya da silikon bazlı bir kayganlaştırıcı kullanın; yağ bazlı ürünler lateks prezervatife zarar verebilir.
• Genital bölgede parfümlü sabun, ıslak mendil ve vajinal duş kullanmayın; su ya da kokusuz, hafif bir temizleyici yeterlidir.
• Pamuklu iç çamaşırı tercih edin.
• Yakınlaşmaya yeterli zaman ayırın; acele ve gerginlik ağrıyı artırır.
• Derinliği ve hızı sizin kontrol edebildiğiniz pozisyonlar derin ağrıyı azaltabilir.
• Ağrı başladığında durun. Ağrıya rağmen devam etmek ağrı, kaygı ve gerginlik döngüsünü güçlendirir.
• Eşinizle ağrınız hakkında açıkça konuşun; yakınlık yalnızca birleşmeden ibaret değildir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• İlişkide ağrı tekrarlıyorsa ya da cinsel yaşamınızı olumsuz etkiliyorsa
• Ağrıyla birlikte anormal akıntı, kaşıntı, yara ya da kötü koku varsa
• Adetleriniz giderek daha ağrılı hale geliyorsa
• Doğumdan sonra ağrı aylar içinde azalmıyorsa
• İlişki sonrasında kanama oluyorsa

Önemli: İlişki sonrasında olan kanamayı mutlaka doktorunuza bildirin; rahim ağzının değerlendirilmesi gerekebilir. Ateş, kötü kokulu akıntı ve şiddetli kasık ağrısı birlikte görülüyorsa beklemeden başvurun.