Vajinismus

Vajinismus, vajinaya giriş gerektiğinde, yani cinsel ilişki, tampon kullanımı ya da jinekolojik muayene sırasında, girişi çevreleyen kasların istem dışı gerilmesi ve buna eşlik eden yoğun ağrı ya da giriş korkusudur. Pek çok kadın bu yakınmayı yıllarca kimseyle paylaşamaz ve yalnız olduğunu düşünür. Oysa vajinismus sanıldığından çok daha yaygındır ve kademeli tedavi yöntemleriyle tedavi edilebilir.

Bilgi: Vajinismus bir kusur, “soğukluk” ya da isteksizlik değildir. Vajinismus yaşayan kadınların çoğunda cinsel istek ve uyarılma normaldir; zorluk, vajinaya girişin gerçekleşememesindedir.

Vajinismus nedir?

Vajinayı çevreleyen pelvik taban kasları, normalde isteğe bağlı olarak kasılıp gevşeyebilen kaslardır. Vajinismusta bu kaslar, giriş beklentisiyle birlikte kişinin iradesi dışında gerilir. Kadınlar bunu çoğu zaman “yol kapanıyor” ya da “bir duvara çarpılıyor” gibi tarif eder.

Güncel tıbbi sınıflamalarda vajinismus, ağrılı ilişkiyle birlikte genito-pelvik ağrı ve giriş (penetrasyon) bozukluğu başlığı altında ele alınır. Çünkü korku, kas gerginliği ve ağrı birbirini besler: Ağrı beklentisi kasları gerer, gergin kaslar girişi zorlaştırıp ağrıya yol açar, yaşanan ağrı da korkuyu artırır.

İki biçimde görülebilir:

• Birincil (yaşam boyu) vajinismus: İlişki, tampon kullanımı ya da muayene hiçbir zaman gerçekleşememiştir. Bazı çiftler evliliklerinin ilk döneminde birleşmenin gerçekleşemediğini fark ederek başvurur.
• İkincil (sonradan gelişen) vajinismus: Daha önce sorunsuz olan ilişkiler; doğum, enfeksiyon, ameliyat, menopoz ya da ağrılı bir deneyimin ardından zorlaşır.

Şiddeti de kişiden kişiye değişir. Bazı kadınlar muayene olabilir ama ilişki kuramaz; bazılarında ise dokunma düşüncesi bile yoğun kaygı yaratır.

Nedenleri

Vajinismus çok etkenlidir ve çoğu zaman tek bir neden bulunmaz:

• İlk ilişkinin çok acılı olacağına dair korkutucu anlatılar ve cinsellikle ilgili bilgi eksikliği
• Cinselliğin konuşulmadığı ya da olumsuz anlatıldığı bir ortamda büyümek
• Genel kaygı eğilimi, ağrı ya da kanama korkusu
• Daha önce yaşanmış ağrılı bir muayene ya da deneyim
• Cinsel istismar gibi travmatik yaşantılar (vajinismus yaşayan her kadında böyle bir öykü bulunmaz)
• İlişkisel sorunlar ya da eşin yaşadığı cinsel sorunlar
• İkincil vajinismusta enfeksiyon, vulvodini, doğum yaraları ya da menopoza bağlı kuruluk gibi ağrıya yol açan bedensel nedenler

Kızlık zarı ve dış genital bölgenin görünümü kadından kadına büyük farklılık gösterir ve bu farklılıkların çoğu normaldir. Kızlık zarının esnek olmaması ya da vajinada bölme (septum) gibi benzer yakınmalara yol açan yapısal farklılıklar ise nadirdir.

Belirtileri

• Giriş denendiği anda kasların istem dışı gerilmesi ve girişin gerçekleşememesi
• Giriş sırasında yanma, batma ya da yoğun ağrı
• Tampon kullanamama
• Jinekolojik muayeneden kaçınma ya da muayenenin yapılamaması
• Yakınlaşma düşüncesiyle ortaya çıkan kaygı; bacakları kapatma, geri çekilme ya da nefesi tutma gibi korunma tepkileri

Tanı ve muayene korkusu

Tanı çoğu zaman ayrıntılı bir görüşmeyle konur. Görüşmede yakınmanın ne zamandır sürdüğü, tampon ya da muayene deneyimleriniz, ağrı olup olmadığı ve sizi en çok neyin korkuttuğu konuşulur. Muayenenin amacı; enfeksiyon, cilt hastalığı ya da yapısal bir farklılık gibi diğer nedenleri dışlamaktır.

Muayene korkusu vajinismusun doğal bir parçasıdır ve son derece anlaşılırdır. Bu nedenle:

• İlk görüşme yalnızca konuşmadan ibaret olabilir; muayene, siz hazır hissettiğinizde planlanır.
• Her adım önceden anlatılır ve yalnızca sizin onayınızla yapılır; “dur” dediğiniz anda durulur.
• Değerlendirme çoğu zaman dış genital bölgeye bakmak ve pamuklu çubukla ya da tek parmakla nazik bir dokunuşla sınırlı kalır; spekulum tanı için gerekli değildir.
• Muayeneyi bir ayna yardımıyla izleyebilir, yanınızda güvendiğiniz bir yakınınızın bulunmasını isteyebilirsiniz.
• İç organların değerlendirilmesi gerekiyorsa karından ultrason yapılabilir.

Önemli: Vajinismusta muayene hiçbir zaman zorla yapılmaz. Zorlanarak yapılan bir muayene ya da girişim korkuyu artırarak durumu ağırlaştırabilir; muayene sizin kontrolünüzde ve sizin hızınızda ilerler.

Tedavi: Adım adım

Tedavinin amacı, korku ile kas gerginliği arasındaki döngüyü kırmak ve bedeninizin kontrolünün sizde olduğunu yeniden deneyimlemenizi sağlamaktır. Tedavi çoğu zaman ekip işidir; kadın doğum uzmanı, pelvik taban fizyoterapisti ve cinsel terapist ya da psikolog birlikte çalışır.

Basamak	Amaç	Nasıl yapılır?
Eğitim	Korkuyu besleyen yanlış bilgileri düzeltmek	Genital anatominin, pelvik taban kaslarının ve korku-gerginlik-ağrı döngüsünün anlatılması
Pelvik taban fizyoterapisi	Kasları tanımak ve gevşetmeyi öğrenmek	Nefes ve gevşeme egzersizleri, kas farkındalığı, gerektiğinde biyogeribildirim (kas hareketlerinin ekranda izlenmesi)
Dilatör egzersizleri	Girişe kademeli olarak alışmak	Farklı boyutlardaki genişleticilerin küçükten büyüğe, evde ve kendi hızınızda kullanılması
Cinsel terapi	Kaygıyı azaltmak, eşi sürece katmak	Bilişsel davranışçı terapi, kademeli alıştırma, çift görüşmeleri

Dilatör egzersizleri

Vajinal dilatörler, farklı çaplarda, pürüzsüz ve tıbbi amaçla üretilmiş genişleticilerdir. Egzersizler genellikle gevşeme ve nefes çalışmasının ardından, kayganlaştırıcı eşliğinde ve en küçük boydan başlanarak yapılır. Bir sonraki boya ancak bir öncekiyle kendinizi rahat hissettiğinizde geçilir; hızı ve ilerlemeyi siz belirlersiniz. Eşin sürece katılması, genellikle ilerleyen aşamalarda ve siz hazır hissettiğinizde planlanır.

Tedaviye düzenli katılan kadınların büyük çoğunluğunda belirgin iyileşme sağlanabilir; ancak süre ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Botulinum toksini uygulaması

Botulinum toksini, kaslardaki aşırı kasılmayı geçici olarak azaltan bir ilaçtır. Vajinismusta genellikle kısa süreli anestezi ya da sedasyon altında vajina girişini çevreleyen kaslara enjekte edilir ve ardından dilatör programıyla birlikte sürdürülür. Amaç, ilacın etkili olduğu birkaç aylık dönemde dilatör egzersizleri ve terapide ilerlemeyi kolaylaştırmaktır.

Bu yöntemle olumlu sonuçlar bildiren çalışmalar vardır; ancak kanıtlar çoğunlukla küçük ölçekli çalışmalara ve vaka serilerine dayanır, iyi tasarlanmış kontrollü çalışmaların sayısı azdır. Vajinismus, birçok ülkede bu ilacın resmî onaylı kullanım alanları arasında yer almaz. Bu nedenle ilk seçenek olarak değil, diğer tedavilerle yeterli ilerleme sağlanamayan seçilmiş kadınlarda, eğitim ve dilatör programıyla birlikte düşünülür. Enjeksiyon yerinde ağrı ve morarma, nadiren geçici idrar kaçırma ve anesteziye bağlı riskler olabilir. Tek başına kalıcı bir çözüm değildir.

Anatomik bir engel bulunmadıkça, kızlık zarının kesilmesi gibi cerrahi girişimler vajinismus tedavisi değildir ve korkuyu artırabilir.

Eşin rolü

Vajinismus bir çiftin birlikte yaşadığı bir durumdur. Eşin sabırlı, destekleyici ve baskıdan uzak bir tutum sergilemesi tedaviyi kolaylaştırır. Tedavi sürecinde birleşme dışındaki yakınlık biçimleri sürdürülebilir. Bazı eşlerde zamanla kaygıya bağlı sertleşme sorunları gelişebilir; böyle bir durumda eşin de değerlendirilmesi yararlı olur.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• İlişki, tampon kullanımı ya da muayene tekrar tekrar gerçekleşemiyorsa
• Giriş sırasında yoğun ağrı ya da korku yaşıyorsanız
• Daha önce sorunsuz olan ilişkileriniz doğum, enfeksiyon ya da menopoz sonrasında zorlaştıysa
• Gebelik planlıyorsanız ve ilişki gerçekleşemiyorsa
• Muayene korkusu nedeniyle rahim ağzı kanseri taraması gibi kontrollerinizi erteliyorsanız

Başvurmak için tamamen hazır hissetmeyi beklemenize gerek yoktur; ilk görüşme yalnızca konuşmak için de olabilir.