Düşük ve Dış Gebelik

Erken gebelikte kanama ya da ağrı yaşamak çok korkutucu olabilir. Gebelik kaybı ise fiziksel olduğu kadar duygusal olarak da derin izler bırakabilen bir deneyimdir. Bu yazıda düşük ve dış gebeliği sakin ve anlaşılır bir dille anlatmayı, neyin normal olduğunu ve ne zaman hemen başvurmanız gerektiğini açıklamayı amaçlıyoruz.

Düşük nedir?

Düşük, gebeliğin 20. haftadan önce, bebek anne karnı dışında yaşayabilecek hale gelmeden kendiliğinden sona ermesidir. Düşüklerin büyük çoğunluğu ilk üç ayda gerçekleşir. Klinik olarak fark edilen gebeliklerin yaklaşık %10–20’si düşükle sonuçlanır.

Nedenleri

Erken düşüklerin yaklaşık yarısında neden, bebeğin kromozomlarında döllenme sırasında rastlantısal olarak ortaya çıkan farklılıklardır. Bu durumda gebelik en başından sağlıklı gelişemez. Risk; ileri anne yaşı, daha önce düşük yapmış olmak, sigara ve alkol kullanımı, kontrolsüz diyabet ya da tiroit hastalığı ve bazı rahim yapı farklılıklarıyla artar.

Birçok kadın düşükten sonra kendini suçlar. Oysa çalışmak, egzersiz yapmak, cinsel ilişki, ağır olmayan eşyaları kaldırmak ya da günlük stres düşüğe neden olmaz. Yaşadığınız kayıp, sizin bir hatanızın sonucu değildir.

Belirtileri

• Vajinal kanama ya da lekelenme
• Adet sancısına benzer kramp tarzı karın ya da bel ağrısı
• Vajinadan pıhtı ya da doku parçası gelmesi

Bazen hiçbir belirti olmaz ve düşük rutin ultrasonda fark edilir; buna “sessiz düşük” (kaçırılmış düşük) denir. Gebelik kesesi olduğu halde bebeğin gelişmediği durum ise “boş kese” (anembriyonik gebelik) olarak adlandırılır.

Tanı

Tanı, vajinal ultrason ve gerektiğinde birkaç gün arayla tekrarlanan kan gebelik hormonu (beta-hCG) ölçümleriyle konur. Gebelik çok erken dönemdeyse ultrasonda henüz görülemeyebilir. Tanıdan emin olunamayan durumlarda karar vermek için 1–2 hafta sonra kontrol ultrasonu yapılır; tanı kesinleşmeden tedavi uygulanmaz.

Tedavi seçenekleri

Tanı kesinleştiğinde size uygun seçenekler açıkça konuşulur:

Yöntem	Nasıl?	Kimler için uygun?
Bekleme	Gebelik dokusunun kendiliğinden atılması beklenir	Enfeksiyon ya da yoğun kanama yoksa
İlaçla tedavi	Rahmin boşalmasını sağlayan ilaçlar kullanılır	Cerrahi işlem istemeyen ve süreci evde geçirmeyi tercih edenler
Vakum aspirasyon (küretaj)	Rahim, anestezi altında kısa bir işlemle boşaltılır	Yoğun kanama, enfeksiyon ya da hızlı çözüm tercih edilen durumlar

Her yöntemin avantajları ve olası riskleri vardır. Karar, tıbbi durumunuz ve tercihleriniz birlikte değerlendirilerek verilir. Kan grubunuz Rh negatifse, doktorunuz duruma göre sonraki gebeliklerde kan uyuşmazlığı sorununu önlemek için anti-D iğnesi önerebilir.

Dış gebelik nedir?

Dış gebelik (ektopik gebelik), döllenmiş yumurtanın rahim içine değil, rahim dışında bir yere yerleşmesidir. Olguların büyük çoğunluğunda gebelik fallop tüplerinden (yumurta kanallarından) birine yerleşir. Tüp büyüyen gebeliği taşıyamaz ve tedavi edilmezse yırtılarak karın içine ciddi kanamaya yol açabilir. Gebeliklerin yaklaşık %1–2’si dış gebeliktir.

Risk etkenleri

• Daha önce dış gebelik geçirmiş olmak
• Tüplere yönelik geçirilmiş ameliyat
• Geçirilmiş pelvik enfeksiyon (klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar)
• Sigara kullanımı
• Tüp bebek gibi yardımcı üreme tedavileri
• Rahim içi araç (spiral) takılıyken gebe kalmak

Bununla birlikte dış gebelik yaşayan kadınların önemli bir kısmında belirgin bir risk etkeni bulunmaz.

Belirtileri

Belirtiler genellikle gebeliğin 6–8. haftaları arasında ortaya çıkar:

• Adet gecikmesi ve pozitif gebelik testiyle birlikte vajinal lekelenme ya da kanama
• Karnın bir tarafında belirgin ağrı
• Omuz ucunda ağrı (karın içi kanamanın diyaframı tahriş etmesiyle)
• Makata basınç hissi ya da dışkılama isteği
• Baş dönmesi, bayılma hissi, solukluk

Tanı ve tedavi

Tanı; vajinal ultrason ve kan beta-hCG düzeyinin birkaç gün arayla takip edilmesiyle konur. Bazen gebelik ne rahim içinde ne de dışında hemen görülebilir; bu durumda (“yeri belirlenemeyen gebelik”) yakın takip yapılır.

Tedavi seçenekleri şunlardır:

• İlaç tedavisi: Erken tanı konmuş, kanaması olmayan ve belirli kriterlere uyan kadınlarda, gebelik dokusunun büyümesini durduran metotreksat adlı ilaç kullanılabilir. Tedaviden sonra beta-hCG değeri negatif düzeye inene kadar düzenli takip gerekir.
• Cerrahi tedavi: Çoğunlukla laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılır. Duruma göre gebelik dokusu tüpten çıkarılır ya da etkilenen tüp alınır. İç kanama varsa acil ameliyat gerekir.
• Bekleme: Hormon düzeyi düşük ve kendiliğinden azalan seçilmiş durumlarda yakın takiple izlenebilir.

Önemli: Pozitif gebelik testiniz varken karnınızda şiddetli ya da tek taraflı ağrı, omuz ucu ağrısı, bayılma hissi veya yoğun kanama olursa vakit kaybetmeden 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Sonrasında sizi neler bekliyor?

Fiziksel iyileşme genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. Duygusal iyileşme ise daha uzun sürebilir. Üzüntü, suçluluk, öfke ya da boşluk hissi yas sürecinin doğal parçalarıdır ve eşiniz de benzer duygular yaşayabilir. Bu duyguları paylaşmak, gerekirse psikolojik destek almak iyileşmenize yardımcı olur.

Düşük ya da dış gebelik yaşayan kadınların çoğu, sonrasında sağlıklı bir gebelik geçirebilir. Dış gebelik geçirdiyseniz, sonraki gebeliğinizde gebeliğin yerini doğrulamak için erken ultrason yapılması önerilir.

Ne zaman hemen başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda beklemeden acil servise başvurun ya da 112’yi arayın:

• Şiddetli ya da giderek artan karın ağrısı, özellikle tek taraflı ağrı
• Omuz ucu ağrısı
• Baş dönmesi, bayılma, belirgin solukluk ya da çarpıntı
• Saatte iki büyük pedi tamamen ıslatan ve iki saat boyunca bu şekilde süren kanama
• 38°C ve üzerinde ateş, kötü kokulu akıntı ya da titreme (özellikle düşük veya işlem sonrasında)

Erken gebelikte lekelenme ya da hafif ağrı yaşıyorsanız da kontrol gününüzü beklemeden doktorunuza başvurarak değerlendirme yaptırabilirsiniz. Size uygun takip ve tedavi, muayene ve test sonuçlarınıza göre kişiye özel olarak planlanır.