Laparoskopik (Kapalı) Cerrahi

Laparoskopi, halk arasında “kapalı ameliyat” olarak bilinen ve bugün jinekolojik cerrahide yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Karında büyük bir kesi yapmak yerine birkaç küçük kesiden girilir ve karın içi bir kamera yardımıyla ekranda büyütülerek görülür. Bu yazıda laparoskopinin hangi durumlarda yapıldığını, ameliyat sürecini, olası riskleri ve iyileşme dönemini bulabilirsiniz.

Laparoskopi nedir?

Laparoskop, ucunda ışık kaynağı ve kamera bulunan ince bir teleskoptur. Genellikle göbek içinden yapılan yarım ile bir buçuk santimetrelik bir kesiden karın içine yerleştirilir. Karın alt bölgesinde açılan iki üç küçük kesiden de ameliyatta kullanılacak ince aletler girilir.

Karın içindeki organların net görülebilmesi ve çalışma alanı oluşması için karın boşluğu karbondioksit gazıyla şişirilir. Ameliyat sonunda gaz boşaltılır ve kesiler dikiş veya cilt yapıştırıcısıyla kapatılır.

Robot yardımlı laparoskopi de aynı temel prensiple yapılır; farkı, aletlerin cerrahın bir konsoldan yönettiği robotik kollarla hareket ettirilmesidir.

Hangi durumlarda yapılır?

Tanı amaçlı (tanısal) laparoskopi

Muayene ve görüntüleme yöntemleriyle nedeni anlaşılamayan durumlarda karın içine doğrudan bakmak için yapılabilir:

• Açıklanamayan kronik kasık ağrısı
• Endometriozis (çikolata kisti hastalığı) şüphesi
• Gebe kalmada güçlük yaşayan çiftlerde tüplerin açık olup olmadığının değerlendirilmesi

Tanısal laparoskopi sırasında bir sorun saptanırsa, önceden konuşulmuş olması koşuluyla aynı seansta tedavi de yapılabilir.

Tedavi amaçlı (operatif) laparoskopi

• Over kistlerinin çıkarılması
• Endometriozis odaklarının ve çikolata kistlerinin tedavisi
• Dış gebeliğin cerrahi tedavisi
• Tüplerin bağlanması veya alınması
• Miyomların çıkarılması (miyomektomi)
• Rahmin alınması (laparoskopik histerektomi)
• Karın içi yapışıklıkların açılması
• Bazı sarkma ameliyatları ve seçilmiş jinekolojik kanser ameliyatları

Ameliyat nasıl yapılır?

Ameliyattan önce kan tahlilleri ve anestezi değerlendirmesi yapılır; açlık süresi ve kullandığınız ilaçlarla ilgili talimatlar size ayrıca verilir.

Laparoskopi genel anestezi altında yapılır. Ameliyat sırasında mesaneyi boşaltmak için idrar sondası takılır; çoğu jinekolojik ameliyatta rahmi hareket ettirmek için vajina yoluyla bir aparat da yerleştirilir. Bağırsakların pelvis bölgesinden uzaklaşması ve organların daha iyi görülmesi için ameliyat masası baş tarafı hafif aşağıda olacak şekilde eğilir. Ameliyatın süresi yapılan işleme göre yarım saatten birkaç saate kadar değişebilir.

Ameliyat sonrasında genellikle aynı gün veya ertesi gün taburcu olunur. Daha kapsamlı ameliyatlarda hastanede kalış biraz uzayabilir.

Kimler için uygun olmayabilir?

Laparoskopi birçok kadın için uygun bir yöntemdir, ancak bazı durumlarda açık ameliyat daha güvenli olabilir:

• Karnın gazla şişirilmesini ve baş aşağı pozisyonu zorlaştıran ciddi kalp veya akciğer hastalıkları
• Karın boşluğunun büyük bölümünü dolduran çok büyük kitleler
• Birden fazla büyük karın ameliyatına bağlı yaygın yapışıklıklar
• Bazı acil durumlarda, dolaşımı bozulmuş ve hızlı müdahale gerektiren hastalar

Bu değerlendirme ameliyat öncesinde, anestezi uzmanıyla birlikte yapılır.

Olası avantajlar

Açık ameliyatla karşılaştırıldığında laparoskopide genellikle:

• Daha küçük kesiler ve daha az belirgin izler,
• Ameliyat sonrası daha az ağrı ve daha az ağrı kesici gereksinimi,
• Daha kısa hastanede kalış ve günlük yaşama daha hızlı dönüş,
• Daha düşük yara enfeksiyonu oranı

bildirilmektedir. Bununla birlikte her hastalık ve her hasta için laparoskopi uygun olmayabilir. Çok büyük kitleler, yaygın yapışıklıklar veya bazı genel sağlık sorunları açık ameliyatı daha uygun hâle getirebilir.

Riskler ve komplikasyonlar

Laparoskopi genel olarak güvenli kabul edilen bir yöntemdir, ancak her ameliyat gibi riskleri vardır. Ciddi komplikasyonlar seyrektir; tanısal laparoskopide binde birkaç düzeyinde bildirilir, daha kapsamlı ameliyatlarda ise bu oran biraz daha yüksektir.

• Bağırsak, mesane, idrar kanalı (üreter) veya büyük kan damarlarının yaralanması
• Kanama ve enfeksiyon
• Kesi yerlerinde morarma, enfeksiyon ya da ileride fıtık oluşması
• Karbondioksit gazına bağlı omuz ağrısı ve nadiren cilt altında gaz birikmesi
• Bacak toplardamarlarında pıhtı oluşumu (tromboz)
• Anesteziye bağlı riskler

Fazla kilo, çok zayıf olmak, daha önce geçirilmiş karın ameliyatları ve karın içi yapışıklıklar bu riskleri artırabilir. Ameliyat öncesinde kişisel risklerinizin sizinle konuşulması önemlidir.

Önemli: Ameliyat sırasında bir organ yaralanması, kontrol edilmesi güç kanama veya ileri yapışıklık fark edilirse, sorunu güvenle çözmek için açık ameliyata (laparotomi) geçilebilir. Bu olasılık onam aşamasında sizinle paylaşılır.

Ameliyat sonrası iyileşme

• Ameliyattan birkaç saat sonra kalkmanız ve kısa yürüyüşler yapmanız istenir.
• İlk bir iki gün omuz ağrısı, karında şişkinlik ve kesi yerlerinde hassasiyet olabilir.
• Kesilerin üzeri genellikle 24–48 saat sonra ıslanabilir; dikişlerin eriyen türde olup olmadığı ve bakımı size anlatılır.
• Tanısal ve basit ameliyatlardan sonra çoğu kişi 1–2 hafta, histerektomi gibi kapsamlı ameliyatlardan sonra ise birkaç hafta içinde masa başı işine dönebilir.
• Vajina yoluyla herhangi bir işlem yapılmadıysa cinsel ilişkiye genellikle kendinizi hazır hissettiğinizde dönebilirsiniz; histerektomiden sonra ise daha uzun bir süre beklemek gerekir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Laparoskopiden sonra aşağıdaki durumlarda beklemeden başvurun:

• 38 °C ve üzerinde ateş veya titreme
• Günler geçtikçe azalmak yerine artan karın ağrısı
• Karında giderek artan şişlik, bulantı ve kusma, gaz çıkaramama
• Kesi yerlerinde kızarıklık, şişlik, iltihaplı akıntı veya yaranın açılması
• İdrar yapmada güçlük ya da yanma
• Bacakta tek taraflı şişlik ve ağrı, göğüs ağrısı veya nefes darlığı (bu durumda 112’yi arayın)

Laparoskopinin sizin için uygun olup olmadığı, muayene ve tetkik sonuçlarınıza göre kişiye özel olarak değerlendirilir.