Gebelik Takibi: Hangi Haftada Ne Yapılır?
Düzenli gebelik kontrolleri, anne ve bebekteki olası sorunların erken fark edilmesini sağlar. İlk ultrasondan doğuma kadar hangi haftada hangi test ve muayenenin yapıldığını bu rehberde bulabilirsiniz.
Kısaca
- İlk kontrol genellikle 6–8. haftalarda yapılır; bu muayenede gebeliğin yeri, haftası ve bebeğin kalp atımı değerlendirilir.
- Kontroller çoğunlukla 28. haftaya kadar ayda bir, 28–36. haftalar arasında 2–3 haftada bir, 36. haftadan sonra haftada bir yapılır.
- 11–14. haftalarda ikili tarama ve ense kalınlığı ölçümü, 18–22. haftalarda ayrıntılı ultrason yapılır.
- 24–28. haftalarda şeker yükleme testiyle gebelik diyabeti taranır.
- Her kontrolde tansiyon ve kilo ölçülür, bebeğin kalp atımı ve büyümesi değerlendirilir.
Gebelik takibi (doğum öncesi bakım), gebelik boyunca anne ve bebeğin sağlığının düzenli aralıklarla değerlendirilmesidir. Düzenli kontroller; kansızlık, gebelik diyabeti, yüksek tansiyon ya da bebeğin büyümesiyle ilgili sorunların erken fark edilmesini ve zamanında önlem alınmasını sağlar. Kontroller aynı zamanda aklınızdaki soruları sormak ve doğuma hazırlanmak için bir fırsattır.
Kontroller ne sıklıkla yapılır?
Sorunsuz ilerleyen bir gebelikte kontroller genellikle şu aralıklarla yapılır:
-
- haftaya kadar yaklaşık 4 haftada bir
- 28–36. haftalar arasında 2–3 haftada bir
-
- haftadan doğuma kadar haftada bir
Sağlık Bakanlığı, sorunsuz bir gebelikte de en az dört doğum öncesi kontrol önerir; pratikte kontroller çoğunlukla daha sık yapılır. Yüksek tansiyon, diyabet, ikiz gebelik veya bebeğin büyümesiyle ilgili bir sorun varsa kontrollerin sıklığı artırılır.
Her kontrolde neler yapılır?
- Tansiyon ve kilo ölçümü
- Gerektiğinde idrarda protein ve enfeksiyon kontrolü
- Bebeğin kalp atımının değerlendirilmesi ve ultrasonla büyümesinin izlenmesi
- Şikâyetlerinizin ve sorularınızın konuşulması
İlk kontrol ve ilk tahliller
İlk ultrason genellikle 6–8. haftalarda yapılır. Bu muayenede gebeliğin rahim içinde olduğu doğrulanır, bebeğin kalp atımı görülür, tek ya da çoğul gebelik olduğu belirlenir ve bebeğin boyuna göre gebelik haftası netleştirilir.
İlk kontrollerde sık istenen tahliller şunlardır:
- Tam kan sayımı, kan grubu, Rh faktörü ve antikor taraması
- Tam idrar tahlili ve gerekirse idrar kültürü
- Hepatit B, HIV, frengi (sifiliz) ve kızamıkçık bağışıklığı; gerekli görülürse hepatit C ve diğer enfeksiyon testleri
- Tiroit fonksiyon testi ve risk taşıyanlarda erken dönemde kan şekeri ölçümü
- Daha önce yapılmadıysa talasemi (Akdeniz anemisi) taşıyıcılığı testi
Hafta hafta gebelik takip takvimi
Aşağıdaki takvim sorunsuz ilerleyen bir gebelik için genel bir çerçevedir; testlerin zamanlaması kişiye göre değişebilir.
| Gebelik haftası | Yapılan inceleme | Amaç |
|---|---|---|
| 6–8. hafta | İlk ultrason, ilk kan ve idrar tahlilleri | Gebeliğin yeri ve haftası, kalp atımı, genel sağlık durumu |
| 11–14. hafta | İkili tarama testi ve ense kalınlığı ölçümü | Kromozom farklılıkları için risk hesabı, erken anatomi değerlendirmesi |
| 16–20. hafta | Gerekirse üçlü veya dörtlü tarama testi | İkili test yapılmadıysa kromozom riski, nöral tüp kusuru riski |
| 18–22. hafta | Ayrıntılı ultrason | Bebeğin organlarının ayrıntılı incelenmesi, plasentanın yeri |
| 24–28. hafta | Şeker yükleme testi, tam kan sayımı | Gebelik diyabeti ve kansızlık taraması |
| 28. hafta | Rh negatif ve antikoru olmayan annelere anti-D iğnesi | Rh uyuşmazlığının önlenmesi |
| 27–36. hafta | Boğmaca (Tdap) aşısı | Yenidoğanın ilk aylarda boğmacadan korunması |
| 32. hafta ve sonrası | Büyüme ultrasonu | Bebeğin tahmini kilosu, amniyon sıvısı, bebeğin duruşu |
| 36. hafta ve sonrası | NST, doğum planlaması | Bebeğin iyilik hali, doğumun şekli ve zamanlaması |
11–14. hafta: İkili tarama ve ense kalınlığı
Bu dönemde ultrasonla bebeğin ense arkasındaki sıvı birikimi (ense kalınlığı) ölçülür ve anne kanında iki hormonun düzeyine bakılır. Sonuçlar anne yaşıyla birlikte değerlendirilerek Down sendromu gibi kromozom farklılıklarının olasılığı hesaplanır. İstenirse 10. haftadan itibaren anne kanından hücre dışı DNA testi (NIPT) de yapılabilir. Bu testlerin tanı değil, risk hesabı olduğunu bilmek önemlidir.
18–22. hafta: Ayrıntılı ultrason
Bebeğin beyni, yüzü, omurgası, kalbi, karın organları, böbrekleri ve kol-bacakları sistematik olarak incelenir; plasentanın yeri ve amniyon sıvısı da değerlendirilir. Plasenta rahim ağzına yakın yerleşmişse ilerleyen haftalarda kontrol ultrasonu planlanır.
24–28. hafta: Şeker yükleme testi
Gebelik diyabeti çoğu zaman belirti vermez. Bu nedenle bu haftalarda, şekerli bir sıvı içildikten sonra kan şekerinin belirli aralıklarla ölçüldüğü şeker yükleme testi (OGTT) yapılır. Risk taşıyan kadınlarda kan şekerine daha erken haftalarda da bakılır.
Rh uyuşmazlığı ve aşılar
Kan grubunuz Rh negatifse ve kanınızda antikor yoksa 28. hafta civarında anti-D iğnesi yapılır. Gebelikte kanama, düşük, amniyosentez gibi işlemler ya da karına darbe sonrasında ve doğumdan sonra bebek Rh pozitifse bu iğne yeniden gerekir.
Boğmaca aşısı her gebelikte, 27–36. haftalar arasında önerilir; anneden bebeğe geçen antikorlar, bebeği kendi aşıları yapılana kadar korumaya yardımcı olur. Grip aşısı da grip mevsiminde gebeliğin her döneminde yapılabilir. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı programları kapsamında gebelerin tetanoz-difteri aşılanma durumu değerlendirilir ve gebelikte demir ile D vitamini desteği önerilir; ne zaman başlanacağını ve nasıl kullanılacağını doktorunuz belirler.
32. haftadan sonra ve doğuma yaklaşırken
Üçüncü trimesterde bebeğin büyümesi, amniyon sıvısı ve bebeğin duruşu (baş aşağı ya da makat) ultrasonla izlenir. Gerekli durumlarda göbek kordonundaki ve bebeğin damarlarındaki kan akımı Doppler ultrasonla değerlendirilir.
- haftadan sonra, gerekli görüldüğünde NST (bebeğin kalp atımlarının ve rahim kasılmalarının bir süre kaydedildiği test) ile bebeğin iyilik hali değerlendirilir. Bazı merkezlerde 36–37. haftalarda Grup B streptokok (GBS) taraması da yapılır. Bu dönemde doğum şekli, ağrı kontrolü seçenekleri ve hastaneye ne zaman gelmeniz gerektiği konuşulur. Gebelik 41. haftaya ulaştığında genellikle doğumun başlatılması (indüksiyon) gündeme gelir.
Bilgi: Tarama testlerinin bir kısmı isteğe bağlıdır. Hangi testleri yaptıracağınıza, testlerin neyi gösterip neyi göstermediğini öğrendikten sonra doktorunuzla birlikte karar verebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Kontrol gününüzü beklemeden, aşağıdaki durumlarda doktorunuza veya acil servise başvurun:
- Vajinal kanama ya da su gelmesi
- Bebek hareketlerinde belirgin azalma veya hareketlerin hissedilmemesi
- Şiddetli veya geçmeyen baş ağrısı, görmede bulanıklık, yüzde ve ellerde ani şişlik
- Şiddetli veya sürekli karın ağrısı
-
- haftadan önce düzenli ve ağrılı kasılmalar
- Ateş, idrar yaparken yanma veya kötü kokulu akıntı
- Hiçbir şey yiyip içemeyecek kadar şiddetli kusma
Önemli: Bebek hareketlerinde azalma fark ettiğinizde ertesi günü beklemeyin; aynı gün değerlendirme için başvurun.
Sık sorulan sorular
Gebelikte kaç kez ultrason yapılması gerekir?
Sorunsuz bir gebelikte de ilk ultrason, 11–14. hafta ultrasonu ve ayrıntılı ultrason temel incelemelerdir. Bunların dışındaki ultrason sayısı gebeliğinizin seyrine göre belirlenir.
Bebeğin hareketlerini ne zaman hissederim?
İlk gebeliklerde bebek hareketleri genellikle 18–20. haftalarda, daha önce doğum yapmış kadınlarda biraz daha erken hissedilir. Hareketler düzenli hale geldikten sonra belirgin bir azalma fark ederseniz beklemeden başvurun.
Kan grubum Rh negatif, ne yapmam gerekir?
Gebelik boyunca kanınızda antikor oluşup oluşmadığı izlenir; antikor yoksa 28. hafta civarında anti-D iğnesi yapılır. Doğumdan sonra bebeğin kan grubu Rh pozitifse bu iğne 72 saat içinde tekrarlanır.
Gebelikte hangi aşılar yapılır?
Boğmaca aşısı (Tdap) her gebelikte 27–36. haftalar arasında, grip aşısı ise grip mevsiminde gebeliğin herhangi bir döneminde önerilir. Tetanoz aşılanma durumunuz da kontrollerde gözden geçirilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Size özel değerlendirme için hekiminize başvurun.