Dış Gebelik (Ektopik Gebelik)

Dış gebelik (ektopik gebelik), döllenmiş yumurtanın rahmin iç tabakası yerine rahim dışında bir yere yerleşmesidir ve gebeliklerin yaklaşık %1–2’sinde görülür. Bu gebelik sağlıklı şekilde devam edemez; fark edilmezse büyüyerek yerleştiği dokuyu yırtabilir ve karın içine ciddi kanamaya yol açabilir. Erken tanı sayesinde bugün dış gebeliklerin çoğu, iç kanama gelişmeden tedavi edilebilmektedir.

Önemli: Gebelik testiniz pozitifken ya da adetiniz gecikmişken karnınızda şiddetli veya tek taraflı ağrı, omuz ucu ağrısı, baş dönmesi, bayılma hissi ya da yoğun kanama olursa beklemeden 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. Bu belirtiler iç kanamaya işaret edebilir.

Dış gebelik nedir?

Normalde yumurta tüpte döllenir ve birkaç gün içinde rahme ulaşarak rahmin iç tabakasına yerleşir. Dış gebeliklerin %90’dan fazlasında gebelik fallop tüplerinden (yumurta kanallarından) birine yerleşir. Daha seyrek olarak yumurtalıkta, rahim ağzında (serviks), tüpün rahim duvarından geçen bölümünde, önceki sezaryen kesisinin izinde ya da karın boşluğunda yerleşebilir.

Tüp, büyüyen bir gebeliği taşıyacak yapıda değildir. Tedavinin amacı sizin sağlığınızı korumak ve mümkün olduğunca ileride gebe kalma olanaklarınızı korumaktır.

Risk etkenleri

• Daha önce dış gebelik geçirmiş olmak
• Tüplere yönelik geçirilmiş ameliyat (tüplerin bağlanması dahil)
• Geçirilmiş pelvik enfeksiyon, özellikle klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
• Sigara kullanımı
• İnfertilite öyküsü ve tüp bebek gibi yardımcı üreme tedavileri
• Rahim içi araç (spiral) takılıyken gebe kalmak
• 35 yaş ve üzeri

Dış gebelik yaşayan kadınların yaklaşık yarısında bilinen bir risk etkeni yoktur. Bu nedenle risk etkeniniz olmasa da belirtileri önemseyin.

Belirtileri

Belirtiler çoğunlukla son adetin başlangıcından sonraki 6–8. haftalarda ortaya çıkar, ancak daha erken ya da daha geç de başlayabilir:

• Pozitif gebelik testiyle birlikte lekelenme ya da kanama (normal adetinizden farklı; daha az, daha koyu ya da sulu olabilir)
• Karnın alt kısmında, çoğu zaman bir tarafta belirgin ağrı
• Omuz ucunda ağrı (karın içindeki kanın diyaframı tahriş etmesine bağlı olabilir)
• Makatta basınç hissi, dışkılama sırasında ağrı ya da ishal
• Baş dönmesi, halsizlik, solukluk, bayılma hissi

Bazı kadınlarda hiçbir belirti olmaz ve dış gebelik erken ultrasonda fark edilir. Belirtiler düşük ya da mide-bağırsak yakınmalarıyla karışabilir; bu nedenle acil serviste gebe olma olasılığınızı mutlaka belirtin.

Tanı nasıl konur?

Tanıda iki temel yöntem birlikte kullanılır:

• Vajinal ultrason: Gebeliğin rahim içinde olup olmadığı, rahim dışında bir kitle ya da karın içinde serbest sıvı (kan) bulunup bulunmadığı değerlendirilir.
• Kan beta-hCG ölçümü: Kandaki gebelik hormonu düzeyi ölçülür ve genellikle 48 saat arayla tekrarlanır. Sağlıklı bir rahim içi gebelikte bu değer genellikle belirgin şekilde artar; beklenenden yavaş artış, yerinde sayma ya da düşüş dış gebelik veya düşük olasılığını düşündürür.

Gebelik çok erken dönemdeyse ultrasonda henüz rahim içinde ya da dışında görülemeyebilir. Bu duruma “yeri belirlenemeyen gebelik” denir. Bu gebeliklerin önemli bir kısmı çok erken bir rahim içi gebelik ya da kendiliğinden sonlanan bir gebeliktir; tanı netleşene kadar beta-hCG ölçümleri ve ultrasonla yakından izlenir. Canlı bir rahim içi gebelik olasılığı dışlanmadan ilaç tedavisine başlanmaz.

Tedavi öncesinde kan sayımı ve kan grubu, ilaç tedavisi düşünülüyorsa karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri de yapılır.

Tedavi seçenekleri

Tedavi; genel durumunuza, yakınmalarınıza, beta-hCG düzeyine, ultrason bulgularına ve ileride gebelik isteğinize göre sizinle birlikte planlanır.

Yöntem	Kimler için uygun olabilir?	Sonrasında
İzlem (bekleme)	Yakınması olmayan ya da çok hafif olan, beta-hCG düzeyi düşük ve kendiliğinden azalan seçilmiş kadınlar	Beta-hCG negatifleşene kadar düzenli kan testi
İlaç tedavisi (metotreksat)	Genel durumu iyi, iç kanama bulgusu olmayan, beta-hCG düzeyi ve kitle boyutu belirli sınırların altında olan kadınlar	Belirli günlerde beta-hCG takibi; bazen ikinci doz gerekir
Laparoskopik cerrahi	İç kanama şüphesi, şiddetli ağrı, yüksek beta-hCG ya da ilaç tedavisine uygun olmama veya yanıt vermeme	Tüp korunduysa beta-hCG takibi

İzlem

Seçilmiş durumlarda dış gebelik vücut tarafından kendiliğinden emilebilir. Bu yaklaşımda hormon düzeyinin düşüşü düzenli kan testleriyle izlenir; ağrı artarsa ya da hormon düzeyi beklendiği gibi düşmezse ilaç tedavisine veya cerrahiye geçilebilir. Bu seçenek, kontrollere düzenli gelebilecek ve gerektiğinde hastaneye hızla ulaşabilecek kadınlar için uygundur.

İlaç tedavisi

Metotreksat, hızla bölünen gebelik hücrelerinin çoğalmasını durduran bir ilaçtır ve kas içine iğne olarak uygulanır. Uygun kadınların çoğunda başarılı olur; bir kısmında ikinci doz ya da sonrasında cerrahi gerekebilir. Emziren kadınlarda, bazı karaciğer, böbrek ve kan hastalıklarında ve iç kanama şüphesinde uygun değildir.

İlk günlerde karın ağrısında hafif artış olabilir; ancak bu dönemde de tüp yırtılabileceğinden şiddetli ağrı hemen değerlendirilmelidir. Tedavi süresince folik asit içeren vitaminlerden, alkolden, bazı ağrı kesicilerden ve cinsel ilişkiden kaçınmanız istenir; ayrıntılar size ayrıca anlatılır.

Laparoskopik cerrahi

Cerrahi çoğunlukla laparoskopik (kapalı) yöntemle, karında birkaç küçük kesiden yapılır. İki temel teknik vardır:

• Salpenjektomi: Gebeliğin yerleştiği tüpün alınmasıdır. Diğer tüp sağlıklıysa genellikle tercih edilen yöntemdir.
• Salpenjostomi: Tüp açılarak gebelik dokusu çıkarılır ve tüp korunur. Diğer tüp hasarlı ya da yoksa düşünülebilir. Tüpte gebelik dokusu kalabileceği için sonrasında beta-hCG takibi gerekir.

Karın içinde yoğun kanama varsa acil ameliyat gerekir ve bazen açık cerrahiye (laparotomi) geçilebilir. Uygun durumdaki seçilmiş hastalarda ameliyat, karında kesi yapılmadan vajina yoluyla (vNOTES) da yapılabilir. Rahim ağzı ya da sezaryen izi gibi seyrek yerleşimlerde tedavi farklı planlanır.

Kan grubunuz Rh negatifse, uygulanan tedaviye göre anti-D iğnesi gerekip gerekmediği değerlendirilir.

Sonraki gebelikler

Dış gebelik geçiren kadınların çoğu sonrasında sağlıklı bir gebelik yaşayabilir. Tüplerinizden biri alınmış olsa bile diğer tüp sağlıklıysa kendiliğinden gebe kalma olasılığınız devam eder. Her iki tüp de hasarlı ya da alınmışsa tüp bebek tedavisi bir seçenektir.

Dış gebelik geçirmiş olmak, sonraki gebelikte yeniden dış gebelik riskini artırır; bu risk yaklaşık 10’da 1 düzeyindedir. Bu nedenle:

• Gebelik testiniz pozitif çıkar çıkmaz doktorunuza haber verin.
• Gebeliğin yerini doğrulamak için erken dönemde vajinal ultrason ve gerekirse beta-hCG takibi yapılır.
• Metotreksat kullandıysanız, yeniden denemeden önce size önerilen süreyi bekleyin.

Dış gebelik fiziksel olduğu kadar duygusal olarak da zorlayıcı bir kayıptır. Üzüntü, kaygı ya da bir sonraki gebeliğe dair korku yaşamak doğaldır. Bu duyguları eşinizle ve doktorunuzla paylaşmak, gerekirse psikolojik destek almak iyileşmenize yardımcı olur.

Ne zaman hemen başvurmalı?

Gebelik testiniz pozitifken, adetiniz gecikmişken ya da dış gebelik tedavisi sürerken aşağıdakilerden biri olursa 112’yi arayın veya en yakın acil servise gidin:

• Karnın alt kısmında şiddetli, ani başlayan ya da giderek artan ağrı, özellikle tek taraflı
• Omuz ucu ağrısı
• Baş dönmesi, bayılma ya da bayılacak gibi olma, belirgin solukluk, hızlı kalp atışı
• Yoğun vajinal kanama
• Makatta şiddetli basınç hissi

Hafif ağrı ya da lekelenme gibi daha hafif yakınmalarınız varsa da kontrol gününüzü beklemeden aynı gün doktorunuza başvurun. Takip ve tedaviniz, muayene ve test sonuçlarınıza göre kişiye özel olarak planlanır.