İkiz ve Çoğul Gebelik

Ultrasonda iki kalp atımı görmek çoğu aile için büyük bir sevinç, aynı zamanda da pek çok soru demektir. İkiz gebeliklerin çoğu sağlıklı bebeklerle sonuçlanır; ancak tekil gebeliğe göre daha fazla risk taşıdıkları için daha yakın takip gerektirirler. Üçüz ve daha fazla bebek içeren gebeliklerde riskler daha da artar.

İkizler nasıl oluşur?

• Çift yumurta (dizigotik) ikizler: İki ayrı yumurtanın iki ayrı spermle döllenmesiyle oluşur. Bebekler iki ayrı kardeş gibidir; cinsiyetleri aynı ya da farklı olabilir. İkizlerin çoğunluğu bu gruptadır.
• Tek yumurta (monozigotik) ikizler: Tek bir döllenmiş yumurtanın ikiye bölünmesiyle oluşur. Genetik yapıları aynıdır ve cinsiyetleri her zaman aynıdır.

İkiz gebelik olasılığını artıran etkenler şunlardır: tüp bebek ve yumurtlatma tedavileri, ileri anne yaşı, annenin ailesinde çift yumurta ikizi öyküsü, daha önce ikiz doğurmuş olmak ve daha önce birden fazla doğum yapmış olmak.

İkiz gebelik nasıl anlaşılır?

İkiz gebelikte bulantı ve yorgunluk daha belirgin olabilir, rahim gebelik haftasına göre daha büyük bulunabilir. Kanda gebelik hormonu (beta-hCG) da daha yüksek çıkabilir; ancak bu tek başına ikiz gebelik tanısı koydurmaz. Tanı ultrasonla konur ve günümüzde ikizlerin çoğu ilk üç aydaki ultrasonda fark edilir.

Koryonisite: takip planının temeli

İkiz gebelikte en önemli bilgilerden biri, bebeklerin plasentayı (eşi) ve zarları paylaşıp paylaşmadığıdır. Buna koryonisite denir.

Tür	Plasenta	Amniyon kesesi	Özellik
Çift koryonlu - çift amniyonlu	Ayrı	Ayrı	En sık görülen ve riski en düşük tür
Tek koryonlu - çift amniyonlu	Ortak	Ayrı	Plasentaya özgü sorunlar için yakın takip gerekir
Tek koryonlu - tek amniyonlu	Ortak	Ortak	Nadir; en yakın takip gerektiren tür

Çift yumurta ikizleri her zaman çift koryonludur. Tek yumurta ikizleri ise bölünmenin zamanına göre her üç türde de olabilir. Koryonisite en doğru şekilde 11–14. haftalardaki ultrasonla belirlenir; bu nedenle bu dönemdeki muayene ikiz gebelikte özellikle önemlidir.

Hangi riskler artar?

Anneye ait riskler

• Belirgin bulantı ve kusma
• Kansızlık (anemi)
• Gebelik zehirlenmesi (preeklampsi) ve gebelikte yüksek tansiyon
• Gebelik diyabeti
• Doğum sonrası kanama
• Sezaryen olasılığında artış

Bebeklere ait riskler

• Erken doğum: İkiz gebeliklerin en sık sorunudur; ikizlerin yarıdan fazlası 37. haftadan önce doğar.
• Büyüme geriliği: Bebeklerden biri ya da ikisi beklenenden küçük kalabilir; bebekler arasında belirgin boyut farkı oluşabilir.
• İkizden ikize transfüzyon sendromu: Yalnızca plasentayı paylaşan ikizlerde görülür. Plasentadaki damar bağlantıları nedeniyle kan akımı bir bebekten diğerine dengesiz şekilde geçer. Erken fark edildiğinde, uygun merkezlerde plasenta damarlarına yönelik lazer tedavisi uygulanabilir.
• Kordonların dolanması: Aynı keseyi paylaşan tek amniyonlu ikizlerde görülebilir.

Önemli: Plasentayı paylaşan ikiz gebeliklerde karında hızlı büyüme, ani kilo artışı ya da karında gerginlik ve nefes darlığı fark ederseniz kontrolünüzü beklemeden başvurun. Bu belirtiler ikizden ikize transfüzyon sendromuna işaret edebilir.

İkiz gebelik nasıl takip edilir?

İkiz gebelikte kontroller tekil gebeliğe göre daha sıktır. Genel olarak:

• Çift koryonlu ikizlerde ayrıntılı ultrasondan sonra yaklaşık dört haftada bir ultrason yapılır.
• Tek koryonlu ikizlerde 16. haftadan itibaren yaklaşık iki haftada bir ultrason önerilir.
• Her iki bebeğin büyümesi, amniyon sıvısı miktarı ve gerekirse Doppler (kan akımı) ölçümleri değerlendirilir.
• Tansiyon, kan sayımı ve gebelik diyabeti taramaları düzenli olarak yapılır.
• Doktorunuz gebelik zehirlenmesi riskini azaltmak için düşük doz aspirin önerebilir; bunu kendi başınıza başlamayın.

Takip sıklığı ve eklenecek testler, gebeliğinizin seyrine göre size özel belirlenir. Tek amniyonlu ikizler ve üçüz gebelikler, deneyimli bir perinatoloji merkeziyle birlikte izlenir.

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

• Beslenme: Enerji, protein, demir ve folik asit ihtiyacınız daha fazladır. Önerilen kilo alımı da tekil gebeliğe göre yüksektir.

• Dinlenme: Yorgunluk daha belirgin olabilir. Rutin yatak istirahatinin erken doğumu önlediği gösterilmemiştir; ancak kendinizi yormamaya ve sık dinlenmeye özen gösterin.

• Egzersiz: Doktorunuzun onayıyla yürüyüş ve yüzme gibi hafif aktiviteler sürdürülebilir.

• Doğuma erken hazırlık: Doğum erken olabileceği için doğum çantanızı ve bebeklerin ihtiyaçlarını daha erken hazırlamanız yararlı olur.

• Destek planı: İkiz bebeklerle ilk haftalar fiziksel ve duygusal olarak yorucu olabilir. Doğumdan sonraki dönem için aile desteğini önceden planlamanız ve emzirme hakkında bilgi almanız yararlıdır; ikiz bebekleri emzirmek de mümkündür.

Doğum zamanı ve şekli

Sorunsuz ilerleyen ikiz gebeliklerde doğum genellikle şu dönemlerde planlanır:

• Çift koryonlu ikizlerde 37–38. haftalar
• Tek koryonlu - çift amniyonlu ikizlerde 36–37. haftalar
• Tek amniyonlu ikizlerde 32–34. haftalar, sezaryenle

Öndeki bebek baş aşağı pozisyondaysa ve başka bir engel yoksa normal doğum güvenli bir seçenek olabilir. Öndeki bebek makat ya da yan pozisyondaysa genellikle sezaryen tercih edilir. Doğum şekli bebeklerin pozisyonu, ikizlerin türü ve sizin tercihleriniz birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda kontrol gününüzü beklemeden başvurun:

• 37. haftadan önce düzenli kasılmalar, belde ya da kasıkta ritmik ağrı veya basınç hissi
• Vajinal kanama ya da vajinadan sıvı gelmesi
• Karında hızlı büyüme, gerginlik ve nefes darlığı
• Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, yüzde ve ellerde ani şişlik
• Bebek hareketlerinde belirgin azalma
• Yiyip içmenizi engelleyen şiddetli bulantı ve kusma