HPV Aşısı

HPV aşısı, bir kanser türünü büyük ölçüde önleyebildiği için „kanseri önleyen aşı“ olarak da anılır. Dünya genelinde yüz milyonlarca doz uygulanmış, güvenliği ve etkinliği kapsamlı biçimde incelenmiştir. Aşının yaygın olarak uygulandığı ülkelerde HPV enfeksiyonlarında, genital siğillerde ve rahim ağzındaki öncü hücre değişikliklerinde belirgin azalma gözlenmiştir.

HPV aşısı ne işe yarar?

HPV aşısı, vücudunuzun virüsle karşılaşmadan önce ona karşı antikor (koruyucu bağışıklık proteini) üretmesini sağlar. Aşı canlı virüs içermez; virüsün dış yüzeyine benzeyen ama enfeksiyon yapamayan protein parçacıklarından oluşur. Bu nedenle aşıdan HPV bulaşması mümkün değildir.

Günümüzde kullanılan aşılar farklı sayıda HPV tipini kapsar. Hepsi, rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık %70’inden sorumlu olan HPV 16 ve 18’e karşı koruma sağlar. Bazı aşılar bunlara ek olarak genital siğillere yol açan HPV 6 ve 11’i, bazıları da diğer yüksek riskli tipleri (31, 33, 45, 52, 58) kapsar. Size uygun aşı hekiminizle birlikte belirlenir.

Kimlere ve hangi yaşlarda yapılır?

• 9–14 yaş: Kız ve erkek çocuklar için aşılamanın en uygun olduğu dönemdir. Bu yaşlarda bağışıklık yanıtı güçlüdür ve çocukların çoğu henüz virüsle karşılaşmamıştır.
• 15–26 yaş: Daha önce aşılanmamış kadın ve erkeklere aşı önerilir (yakalama aşılaması).
• 27–45 yaş: Bu yaş grubunda beklenen yarar daha sınırlı olabilir. Yeni bir partner olasılığı, önceki tarama sonuçları gibi kişisel etkenler değerlendirilerek aşı kararı hekiminizle birlikte verilir.

Erkeklerin aşılanması, hem onları HPV’ye bağlı hastalıklardan (genital siğiller; anüs, penis ve boğaz kanserleri) korur hem de virüsün toplumdaki yayılımını azaltarak kadınların korunmasına katkı sağlar.

Kaç doz yapılır?

Doz sayısı, aşılamaya başlanan yaşa ve bağışıklık durumuna göre değişir. Genel kurallar şöyledir:

Aşılamaya başlama durumu	Genel doz sayısı	Zamanlama
9–14 yaş	2 doz	İkinci doz genellikle 6–12 ay sonra
15 yaş ve üzeri	3 doz	Genellikle 0., 1–2. ve 6. aylarda
Bağışıklığı baskılanmış kişiler (her yaşta)	3 doz	Kişiye özel planlanır

Dünya Sağlık Örgütü, bazı yaş gruplarında daha az sayıda dozun da yeterli koruma sağlayabileceğini bildirmektedir. Ülkelerin uygulamaları farklılık gösterebildiği için size uygun şema hekiminizle belirlenir. Dozlardan biri gecikmişse aşıya baştan başlamak gerekmez; seri, kalan dozlarla tamamlanır.

Aşı nasıl uygulanır ve koruma ne kadar sürer?

Aşı, genellikle üst kolun kasına enjeksiyon şeklinde yapılır. Uygulama birkaç saniye sürer; ardından olası bir bayılma hissine karşı kısa bir süre oturarak beklemeniz istenir. Gerekirse aynı gün başka aşılarla birlikte de yapılabilir.

Uzun süreli izlem çalışmaları, aşının sağladığı korumanın uzun yıllar boyunca devam ettiğini göstermektedir. Bugün için, aşı serisini tamamlamış kişilere hatırlatma (rapel) dozu önerilmemektedir. Aşılanmış kişilerde korumanın süresini izleyen çalışmalar ise sürmektedir.

Cinsel yaşam başladıktan sonra da yararlı mı?

Çoğu durumda evet. Cinsel yaşamı başlamış bir kişinin, aşının kapsadığı tiplerin hepsiyle karşılaşmış olma olasılığı düşüktür. Aşı, henüz karşılaşmadığınız tiplere karşı sizi koruyabilir.

Bununla birlikte, aşının yararı virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında en yüksektir; yaş ilerledikçe ve cinsel yaşam süresi uzadıkça beklenen yarar azalır. Daha önce HPV pozitifliği saptanmış ya da öncü lezyon nedeniyle tedavi görmüş (örneğin LEEP yapılmış) kadınlarda da aşı düşünülebilir. Bazı çalışmalar, bu grupta aşının hastalığın tekrarlama riskini azaltabileceğini düşündürmektedir.

Önemli: Aşı var olan bir HPV enfeksiyonunu veya rahim ağzındaki hücre değişikliğini tedavi etmez. Aşı koruyucudur; mevcut bir sorun varsa takip ve tedavisi ayrıca planlanır.

Aşı güvenli mi? Olası yan etkiler

HPV aşıları, uzun yıllardır süren kapsamlı güvenlik izlemiyle incelenmiş ve güvenli bulunmuştur. Görülebilecek yan etkiler genellikle hafif ve kısa sürelidir:

• Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık veya şişlik
• Baş ağrısı, hafif ateş, yorgunluk, bulantı
• Bayılma hissi veya bayılma: Özellikle ergenlerde, iğne korkusuna bağlı olarak görülebilir. Bu nedenle aşıdan sonra yaklaşık 15 dakika oturarak beklenmesi önerilir.

Ciddi alerjik reaksiyon oldukça nadirdir. Aşının önceki bir dozuna veya içeriğine karşı ağır alerjik reaksiyon öyküsü olan kişilere aşı yapılmaz. Ateşli bir hastalık sırasında aşılama, iyileşene kadar ertelenebilir. Gebelik sırasında aşı önerilmez; emzirme ise aşılamaya engel değildir.

Aşı olsam da tarama yaptırmalı mıyım?

Evet. Aşılar rahim ağzı kanserine yol açan tiplerin çoğuna karşı koruma sağlar, ancak hepsine değil. Ayrıca aşılanmadan önce virüsle karşılaşmış olabilirsiniz. Bu nedenle aşı olmuş kadınların da tarama programına aynı şekilde katılması gerekir.

Türkiye’de 30–65 yaş arası kadınlara, KETEM’ler ve aile hekimleri aracılığıyla 5 yılda bir HPV-DNA testi ile rahim ağzı kanseri taraması yapılmaktadır.

Türkiye’de aşı uygulaması

HPV aşısının ulusal aşı takvimindeki yeri ve uygulama koşulları zaman içinde değişebilmektedir. Kendiniz veya çocuğunuz için güncel uygulama bilgisini aile hekiminizden ya da kadın hastalıkları ve doğum uzmanınızdan öğrenebilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Kendiniz veya çocuğunuz için aşı zamanlamasını planlamak istiyorsanız
• 27–45 yaş arasındaysanız ve aşının sizin için yararlı olup olmayacağını değerlendirmek istiyorsanız
• Aşı serisine başladıysanız ve dozları aksattıysanız
• Gebelik planlıyorsanız veya aşı serisi sırasında gebe kaldığınızı öğrendiyseniz
• Aşıdan sonra nefes darlığı, yüzde veya dudaklarda şişlik ya da yaygın döküntü gelişirse (bu durumda beklemeden acil yardım alın)