HPV Nedir? Bulaşma, Belirtiler ve Takip

HPV (insan papilloma virüsü), dünyada en sık görülen cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur. Test sonucunda „HPV pozitif“ ifadesini görmek pek çok kadını endişelendirir. Oysa bu virüsle karşılaşmak son derece yaygındır ve çoğu zaman vücut virüsü kendiliğinden temizler. Bu yazıda HPV’nin ne olduğunu, nasıl bulaştığını, test sonucunun ne anlama geldiğini ve takibin nasıl yapıldığını sade bir dille bulabilirsiniz.

HPV nedir?

HPV, 200’den fazla tipi olan geniş bir virüs ailesidir. Bunların yaklaşık 40 kadarı genital bölgeyi etkileyebilir. Genital bölgeyi etkileyen tipler, yol açabildikleri sorunlara göre iki gruba ayrılır.

Düşük riskli tipler

Özellikle HPV 6 ve 11, genital siğillerin (kondilom) büyük bölümünden sorumludur. Bu tipler rahatsız edici olabilir, ancak kansere yol açmaz.

Yüksek riskli tipler

HPV 16 ve 18 başta olmak üzere 31, 33, 45, 52 ve 58 gibi tipler yüksek riskli kabul edilir. Bu tipler uzun yıllar vücutta kalırsa rahim ağzında (serviks) hücre değişikliklerine neden olabilir. Rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık %70’inden HPV 16 ve 18 sorumludur. Yüksek riskli HPV ayrıca vulva, vajina, anüs, penis ve boğaz bölgesindeki bazı kanserlerle de ilişkilidir.

Bilgi: Yüksek riskli HPV taşımak kanser olmak demek değildir. Enfeksiyonların yalnızca küçük bir kısmı kalıcı hâle gelir; bunların da ancak az bir bölümü, uzun yıllar içinde ve tedavi edilmezse kansere ilerleyebilir.

HPV nasıl bulaşır?

HPV, cinsel temas sırasında deri ve mukoza (nemli iç yüzey dokusu) teması ile bulaşır. Vajinal, anal ve oral ilişki bulaşma yollarıdır; tam bir cinsel birleşme olmasa da genital bölgelerin birbirine teması yeterli olabilir.

• Cinsel yaşamı olan kişilerin büyük çoğunluğu hayatlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır.
• Kondom riski azaltır; ancak kondomun örtmediği deri bölgelerinden de bulaşma olabileceği için tam koruma sağlamaz.
• Virüs yıllarca sessiz kalabilir. Bu nedenle ne zaman ve kimden bulaştığını anlamak çoğu zaman mümkün değildir.
• Ortak tuvalet, havuz veya hamam gibi ortamlar bilinen önemli bulaşma yolları değildir.

Çoğu HPV enfeksiyonu kendiliğinden geçer

Bağışıklık sistemi, HPV enfeksiyonlarının büyük çoğunluğunu 1–2 yıl içinde temizler. Bu süreçte genellikle hiçbir belirti olmaz ve kişi enfeksiyonu geçirdiğini fark etmez.

Asıl önemli olan, yüksek riskli bir tipin uzun süre vücutta kalmasıdır (kalıcı ya da persistan enfeksiyon). Kalıcı enfeksiyon, rahim ağzında öncü lezyon adı verilen hücre değişikliklerine yol açabilir. Bu değişikliklerin kansere dönüşmesi genellikle uzun yıllar sürer. Bu süre, düzenli taramayla değişikliklerin kanser gelişmeden yakalanıp tedavi edilmesine olanak tanır.

Enfeksiyonun kalıcı olma olasılığını artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Sigara kullanımı
• Bağışıklık sistemini baskılayan durumlar veya ilaçlar (örneğin HIV enfeksiyonu, organ nakli sonrası kullanılan ilaçlar)

Belirtileri

Yüksek riskli HPV enfeksiyonu çoğunlukla hiçbir belirti vermez. Bu nedenle HPV’nin fark edilmesinin yolu tarama testleridir.

Düşük riskli tipler ise vulvada, vajina içinde veya anüs çevresinde; deri renginde ya da pembemsi, bazen karnabahar görünümünde siğillere neden olabilir. Siğiller kaşıntı yapabilir, ancak genellikle ağrıya yol açmaz.

İlerlemiş hücre değişiklikleri veya kanser geliştiğinde ilişki sonrası kanama, adet aralarında kanama ya da olağan dışı akıntı görülebilir. Bu belirtiler, nedeni ne olursa olsun değerlendirilmelidir.

HPV pozitif sonuç ne demek?

Tarama sırasında yapılan HPV-DNA testinin pozitif çıkması, rahim ağzınızda şu anda yüksek riskli bir HPV tipinin bulunduğunu gösterir. Kanser olduğunuz ya da ileride mutlaka kanser olacağınız anlamına gelmez. Pozitif sonuçtan sonra izlenecek yol, saptanan tipe ve smear testinizin sonucuna göre planlanır:

• HPV 16 veya 18 pozitifse: Genellikle kolposkopi (rahim ağzının büyüteçle ayrıntılı incelenmesi) önerilir.
• Diğer yüksek riskli tipler pozitifse: Smear sonucuna bakılır. Smear normalse çoğunlukla testin yaklaşık 1 yıl sonra tekrarlanması önerilir; smear anormalse kolposkopi yapılır.
• Kolposkopide şüpheli bir alan görülürse: Birkaç milimetrelik küçük bir biyopsi alınarak hücre değişikliğinin derecesi belirlenir.

Takip planı yaşınıza, test sonuçlarınıza ve daha önceki tarama öykünüze göre kişiye özel olarak belirlenir.

Tedavi ve takip

HPV’nin kendisini ortadan kaldıran bir ilaç bulunmamaktadır; ancak HPV’nin yol açtığı sorunlar tedavi edilebilir.

• Genital siğiller: Kremler, dondurma (kriyoterapi), yakma veya cerrahi olarak çıkarma gibi yöntemlerle tedavi edilir. Yöntem, siğillerin sayısına, yerine ve büyüklüğüne göre seçilir.
• Öncü lezyonlar: Hafif değişiklikler (CIN1) çoğu zaman kendiliğinden gerilediği için genellikle takip edilir. İleri derecedeki değişiklikler (CIN2–3) ise LEEP gibi küçük bir işlemle çıkarılır.

Gebelikte HPV pozitifliği ya da geçirilmiş HPV enfeksiyonu, kendi başına doğum şeklini belirleyen bir durum değildir; bu konu gebelik takibiniz sırasında değerlendirilir.

HPV’den nasıl korunabilirsiniz?

• HPV aşısı: Koruma en yüksek düzeye, cinsel yaşam başlamadan önce yapıldığında ulaşır; ancak ilerleyen yaşlarda da yarar sağlayabilir.
• Düzenli tarama: Türkiye’de 30–65 yaş arası kadınlara KETEM’ler ve aile hekimleri aracılığıyla 5 yılda bir HPV-DNA testi yapılmaktadır.
• Sigarayı bırakmak: Bağışıklık sisteminin virüsü temizlemesine yardımcı olur.
• Kondom kullanmak: Bulaşma riskini azaltır.

Önemli: HPV aşısı olmuş olsanız bile rahim ağzı kanseri taramalarınızı aksatmayın. Aşı, kansere yol açabilen tüm HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• HPV veya smear sonucunuz anormal geldiyse, sonucu değerlendirmek ve takip planı yapmak için
• Genital bölgede siğil, kabarıklık veya yara fark ettiyseniz
• İlişki sonrası kanama, adet aralarında kanama ya da kötü kokulu akıntınız varsa
• 30–65 yaş arasındaysanız ve son 5 yılda rahim ağzı taraması yaptırmadıysanız
• Kendiniz veya çocuğunuz için HPV aşısı hakkında bilgi almak istiyorsanız