Smear Testi ve HPV Testi

Rahim ağzı kanseri, taramayla büyük ölçüde önlenebilen kanserlerdendir. Bunun nedeni, kanserin ortaya çıkmadan önce uzun yıllar süren ve testlerle saptanabilen bir öncü dönemden geçmesidir. Smear testi ve HPV testi, bu dönemi yakalamak için kullanılan iki temel testtir. Her ikisi de rahim ağzından alınan küçük bir örnekle yapılır ve çoğu zaman aynı muayenede birlikte çalışılabilir.

Smear testi nedir?

Smear testi (Pap smear veya servikal sitoloji), rahim ağzından yumuşak bir fırçayla alınan hücrelerin mikroskopta incelenmesidir. Amaç, hücrelerde kanser öncesi değişiklik olup olmadığını görmektir.

Günümüzde hücreler çoğunlukla özel bir sıvının içine alınır (sıvı bazlı sitoloji). Bu yöntemle aynı örnekten, gerektiğinde HPV testi de çalışılabilir.

HPV testi nedir?

HPV-DNA testi, rahim ağzından alınan örnekte kansere yol açabilen yüksek riskli HPV tiplerinin genetik materyalini arar. Hücrelerde henüz bir değişiklik oluşmadan riski gösterebildiği için smear testine göre daha duyarlıdır; yani risk taşıyan kadınları daha erken belirleyebilir. Bazı testler, en riskli tipler olan HPV 16 ve 18’i ayrıca bildirir.

İki test arasındaki farklar

Özellik	Smear testi	HPV testi
Neyi arar?	Hücrelerdeki değişikliği	Yüksek riskli HPV varlığını
Neyi gösterir?	Şu anda bir hücre değişikliği olup olmadığını	İleride değişiklik gelişme riskini
Sonuç normalse tekrar aralığı	Uluslararası kılavuzlarda genellikle 3 yıl	Genellikle 5 yıl

Türkiye’de tarama programı

Türkiye’de ulusal rahim ağzı kanseri tarama programı kapsamında 30–65 yaş arası kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testi yapılmaktadır. Test, Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) ve aile hekimleri aracılığıyla uygulanır. HPV pozitif çıkan kadınlarda smear değerlendirmesi yapılır; sonuca ve saptanan HPV tipine göre kolposkopi veya takip planlanır.

30 yaşından önce HPV enfeksiyonları çok sık görülür ve çoğu kendiliğinden geçer. Bu nedenle ulusal programda 30 yaş altında HPV testiyle tarama yapılmaz. Uluslararası kılavuzların bir kısmı 21 veya 25 yaşından itibaren smear testiyle tarama önerir; 30 yaş öncesindeki tarama ihtiyacınızı hekiminizle değerlendirebilirsiniz.

Daha sık tarama gerekebilecek durumlar

Bazı kadınlarda standart tarama aralıkları yeterli olmayabilir ve hekiminiz daha sık kontrol önerebilir:

• HIV enfeksiyonu veya organ nakli gibi nedenlerle bağışıklık sistemi baskılanmış olanlar
• Daha önce CIN2, CIN3 veya adenokarsinoma in situ gibi öncü lezyonlar nedeniyle tedavi görmüş olanlar
• Önceki tarama sonuçları anormal olan ve takibi sürmekte olan kadınlar

Sonuçlar ne anlama gelir?

HPV testi sonuçları

• Negatif: Yüksek riskli HPV saptanmamıştır. Bir sonraki tarama genellikle 5 yıl sonradır.
• HPV 16 veya 18 pozitif: Genellikle kolposkopi önerilir.
• Diğer yüksek riskli tipler pozitif: Smear sonucuna göre, yaklaşık 1 yıl sonra tekrar test ya da kolposkopi planlanır.

Smear testi sonuçları

Smear sonuçları uluslararası Bethesda sistemine göre raporlanır. Raporda görebileceğiniz başlıca ifadeler şunlardır:

• Normal (NILM): Hücrelerde kanser öncesi değişiklik görülmemiştir. Raporda iltihap (inflamasyon) veya enfeksiyon bulgusu yazabilir; bunlar genellikle kanserle ilişkili değildir.
• ASC-US (önemi belirsiz atipik hücreler): Hücrelerde net olarak tanımlanamayan küçük değişiklikler vardır. Çoğu zaman enfeksiyon, iltihap veya hormonal değişikliklerle ilişkilidir. HPV testi negatifse risk düşüktür ve belirli aralıklarla kontrol yeterlidir; pozitifse genellikle kolposkopi önerilir.
• ASC-H (yüksek dereceli değişikliğin dışlanamadığı atipik hücreler): Daha dikkatli inceleme gerektirir; kolposkopi önerilir.
• LSIL (düşük dereceli değişiklik): Genellikle HPV’nin hücrelerde yaptığı hafif değişikliklerdir ve çoğu zaman kendiliğinden geriler. Yaşınıza ve HPV sonucunuza göre kolposkopi veya yakın takip planlanır.
• HSIL (yüksek dereceli değişiklik): Tedavi edilmezse zamanla kansere ilerleyebilecek daha belirgin değişikliklerdir. Kanser değildir; ancak kolposkopi ve biyopsi gerekir. Doğrulanırsa genellikle LEEP gibi küçük bir işlemle tedavi edilir.
• AGC (atipik glandüler hücreler): Rahim ağzı kanalındaki veya rahim içindeki salgı bezi hücrelerinde değişiklik görülmüştür. Kolposkopi yapılır; yaşa ve risk faktörlerine göre rahim içinden de örnek alınabilir.
• Yetersiz örnek: Değerlendirme için yeterli hücre yoksa test genellikle 2–4 ay içinde tekrarlanır.

Önemli: Anormal bir smear veya HPV sonucu kanser olduğunuz anlamına gelmez. Sonuçların büyük çoğunluğu, kendiliğinden gerileyen ya da basit işlemlerle tedavi edilebilen değişiklikleri gösterir.

Teste nasıl hazırlanmalı?

• Adet kanamanızın olmadığı bir gün seçin; adet bittikten birkaç gün sonrası uygun bir zamandır.
• Testten önceki 48 saat içinde cinsel ilişkiden, vajinal duştan, vajinal krem, fitil veya kayganlaştırıcılardan kaçının.
• Test öncesinde tampon kullanmayın.
• Vajinal enfeksiyon için tedavi görüyorsanız, testin tedavi bittikten sonra yapılması daha sağlıklı değerlendirme sağlar.
• Gebelik, menopoz, önceki anormal sonuçlarınız, geçirdiğiniz işlemler ve kullandığınız ilaçlar hakkında hekiminizi bilgilendirin.

Test nasıl yapılır?

Jinekolojik muayene masasında, vajinaya spekulum (vajina duvarlarını nazikçe aralayan alet) yerleştirilir ve yumuşak bir fırçayla rahim ağzından hücre örneği alınır. İşlem birkaç dakika sürer. Sonrasında hafif bir lekelenme olabilir; günlük yaşamınıza hemen dönebilirsiniz. Sonuçlar, çalışıldığı laboratuvara göre genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında çıkar.

Sonucunuzu aldığınızda raporda anlamadığınız ifadeleri hekiminize sormaktan çekinmeyin. Sonuçlar ayrı ayrı değil; yaşınız, önceki test sonuçlarınız ve varsa şikâyetlerinizle birlikte yorumlanır.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• 30–65 yaş arasındaysanız ve son 5 yılda rahim ağzı taraması yaptırmadıysanız
• Smear veya HPV sonucunuz anormal geldiyse
• Tarama sonucunuz normal olsa bile ilişki sonrası kanama, adet aralarında kanama, menopoz sonrası kanama veya kötü kokulu akıntınız varsa
• Önceki anormal bir sonuç nedeniyle takip testinizin zamanı geldiyse