Gebelikte Bulantı ve Kusma

Gebeliğin ilk haftalarında bulantı ve kusma pek çok kadının yaşadığı, sık ve çoğunlukla geçici bir durumdur. “Sabah bulantısı” olarak bilinse de günün her saatinde ortaya çıkabilir. Hafif bulantı genellikle basit önlemlerle hafifler; ancak günlük yaşamınızı zorlaştıran bulantı “katlanılması gereken” bir durum değildir ve tedavi edilebilir.

Neden olur?

Gebelikte bulantının nedeni tam olarak bilinmemektedir. Gebelik hormonu (hCG) ve östrojen düzeyindeki hızlı artışın rol oynadığı düşünülmektedir. Son yıllarda yapılan araştırmalar, plasentadan salgılanan GDF15 adlı bir hormonun ve annenin bu hormona duyarlılığının da önemli olduğunu göstermiştir.

Bulantı ve kusmanın daha belirgin olabileceği durumlar şunlardır:

• İkiz ya da çoğul gebelik
• Önceki gebeliklerde ağır bulantı öyküsü
• Annede ya da kız kardeşte hiperemezis gravidarum öyküsü
• Migren ya da taşıt tutması yatkınlığı
• Nadiren, anormal plasenta dokusunun gelişmesiyle oluşan mol gebelik (üzüm gebeliği)

Ne zaman başlar, ne zaman geçer?

Bulantı genellikle gebeliğin 6. haftası civarında başlar, 8–12. haftalar arasında en yoğun halini alır. Çoğu kadında 16–20. haftalar arasında belirgin şekilde azalır. Az sayıda kadında ise gebeliğin ilerleyen haftalarında da devam edebilir.

Bulantı ilk kez 9. haftadan sonra başladıysa ya da ateş, karın ağrısı, ishal veya baş ağrısı gibi belirtiler eşlik ediyorsa, gebelik dışı nedenler (idrar yolu enfeksiyonu, mide-bağırsak enfeksiyonu, safra kesesi veya tiroit sorunları gibi) araştırılmalıdır.

Hiperemezis gravidarum nedir?

Hiperemezis gravidarum, gebelikteki bulantı ve kusmanın en ağır biçimidir ve gebelerin yaklaşık %0,3–3’ünde görülür. Olağan bulantıdan farklı olarak:

• Kusma sık ve inatçıdır; yiyecek ve sıvılar midede tutulamaz.
• Gebelik öncesi kilonun %5’inden fazlası kaybedilebilir.
• Sıvı kaybına (dehidratasyon) bağlı ağız kuruluğu, idrar miktarında azalma, baş dönmesi ve halsizlik görülür.
• Kan tahlillerinde tuz (elektrolit) dengesizlikleri, idrarda keton (açlık göstergesi) saptanabilir.

Hiperemezis gravidarum yalnızca fiziksel değil, duygusal olarak da çok yıpratıcıdır. Kaygı, çaresizlik ve depresif duygular sık görülür. Bu duygular hakkında doktorunuzla konuşmaktan çekinmeyin.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirmede önce belirtileriniz, yiyip içebildiğiniz miktar ve kilonuz sorulur. Ultrasonla gebeliğin haftası, ikiz ya da mol gebelik olup olmadığı kontrol edilir. Gerekirse idrarda keton, kan sayımı, böbrek ve karaciğer testleri, elektrolitler ve tiroit hormonları incelenir.

Evde neler yapabilirsiniz?

Hafif bulantıda aşağıdaki öneriler çoğu zaman işe yarar:

• Az ve sık yiyin: Midenizi uzun süre boş bırakmayın; iki-üç saatte bir küçük porsiyonlar tüketin.
• Kalkmadan önce bir şeyler yiyin: Sabah yataktan kalkmadan önce birkaç kuru kraker ya da galeta yemek yardımcı olabilir.
• Tetikleyicilerden uzak durun: Sizi rahatsız eden koku ve yiyecekleri belirleyin; yemek pişirilen ortamı havalandırın.
• Hafif ve kuru besinler seçin: Yağlı, kızartılmış ve çok baharatlı yemekler yerine haşlanmış patates, pirinç, ekmek, yoğurt gibi yiyecekleri tercih edin. Soğuk yiyecekler daha az koku yaydığı için daha kolay tolere edilebilir.
• Sıvıyı öğün aralarında alın: Küçük yudumlarla su, ayran ya da sulandırılmış meyve suyu için.
• Dinlenin: Yorgunluk bulantıyı artırabilir.
• Vitaminlerinizi gözden geçirin: Demir içeren takviyeler bulantıyı artırabilir. Folik asidi bırakmadan, doktorunuz takviyelerinizde geçici bir değişiklik önerebilir.

Sık kusuyorsanız diş sağlığınızı da korumaya özen gösterin. Kusmadan sonra ağzınızı suyla çalkalayın; mide asidi diş minesini yumuşattığı için dişlerinizi hemen fırçalamak yerine bir süre bekleyin.

Bulantı ve kusma iş, ev ve sosyal yaşamınızı ciddi şekilde etkileyebilir. Yakınlarınızın durumu anlaması ve günlük işlerde destek olması önemlidir. Çalışıyorsanız ve belirtileriniz işinizi sürdürmenizi engelliyorsa, bu durumu doktorunuzla konuşabilirsiniz.

Bilgi: Bulantınız basit önlemlerle geçmiyorsa, tedavi için belirtilerin ağırlaşmasını beklemeyin. Erken başlanan tedavi, bulantının hiperemezis gravidaruma ilerlemesini önlemeye yardımcı olabilir.

Tedavi seçenekleri

Yaşam tarzı önlemleri yetmediğinde, gebelikte güvenle kullanılabildiği bilinen ilaçlar vardır. İlk basamakta genellikle B6 vitamini (piridoksin) tek başına ya da bir antihistaminik (doksilamin) ile birlikte kullanılır. Yeterli olmazsa, bulantıyı önleyen başka ilaç grupları eklenebilir. Mide yanması (reflü) da bulantıyı artırabildiği için gerekirse ayrıca tedavi edilir.

Hiperemezis gravidarumda damardan sıvı ve elektrolit desteği verilir. Uzun süren kusmada B1 vitamini (tiamin) eksikliği gelişebileceği için bu vitamin de desteklenir. Kusma kontrol altına alınamıyorsa, kilo kaybı ya da ciddi sıvı kaybı varsa hastanede yatış gerekebilir. Tedavi, belirtileriniz geriledikçe yavaş yavaş azaltılır.

İlaç kullanmak konusunda kaygılarınız varsa bunları doktorunuzla açıkça konuşun. Ağır ve tedavi edilmeyen kusmanın hem size hem bebeğe olası zararları, çoğu zaman bu ilaçların olası risklerinden daha fazladır.

İlaç seçimi ve dozu belirtilerinizin şiddetine ve genel sağlık durumunuza göre doktorunuz tarafından belirlenir. Bulantı ilaçlarını kendi başınıza kullanmayın.

Ne zaman hemen başvurmalı?

Aşağıdakilerden biri varsa kontrolünüzü beklemeden doktorunuza ya da acil servise başvurun:

• 24 saattir hiçbir yiyecek ya da sıvıyı midenizde tutamıyorsanız
• İdrarınız çok koyu renkliyse ya da 8 saattir idrara çıkmadıysanız
• Ayağa kalkınca baş dönmesi, bayılma hissi ya da çarpıntı oluyorsa
• Kusmukta kan varsa
• Karın ağrısı, ateş ya da ishal eşlik ediyorsa
• Kilo kaybediyorsanız
• Çok halsiz, bitkin ya da bilinç bulanıklığı hissediyorsanız
• Kendinizi umutsuz, çaresiz hissediyor ya da gebeliği sürdürememe düşünceleri yaşıyorsanız

Size uygun tedavi, muayene ve gerekli testlerin ardından kişiye özel olarak planlanır.