LEEP ve Konizasyon

Kolposkopi ve biyopsi sonucunda rahim ağzınızda yüksek dereceli öncü değişiklik saptandıysa, hekiminiz size LEEP veya konizasyon önerebilir. Bu işlemler çoğu zaman kanserin kendisini değil, kansere dönüşebilecek öncü değişiklikleri tedavi etmek için yapılır. Değişmiş doku çıkarıldığında hem sorunlu alan ortadan kaldırılır hem de dokunun tamamı patolojik olarak ayrıntılı biçimde incelenebilir.

LEEP ve konizasyon nedir?

Konizasyon, rahim ağzından koni şeklinde küçük bir doku parçasının çıkarılmasıdır. Çıkarılan bölüm, HPV’ye bağlı değişikliklerin en sık geliştiği dönüşüm bölgesini (transformasyon zonu) kapsar. Farklı yöntemlerle yapılabilir:

• LEEP (LLETZ olarak da bilinir): İnce bir tel halkadan geçen elektrik akımıyla dokunun çıkarılmasıdır. En sık kullanılan yöntemdir ve genellikle lokal anestezi ile yapılır.
• Soğuk konizasyon (bistüri ile): Genellikle ameliyathanede, genel veya bölgesel anestezi altında yapılır. Salgı bezi hücrelerinden kaynaklanan öncü lezyonlar (adenokarsinoma in situ, AIS) veya erken kanser şüphesi gibi durumlarda tercih edilebilir.
• Lazer konizasyon: Daha az kullanılan bir diğer yöntemdir.

Ne zaman gerekir?

• Biyopside CIN2 veya CIN3 (yüksek dereceli skuamöz intraepitelyal lezyon, HSIL) saptanması
• Smear testinde yüksek dereceli değişiklik olmasına rağmen kolposkopide değişikliğin sınırlarının tam olarak görülememesi
• Smear, kolposkopi ve biyopsi sonuçlarının birbiriyle uyumsuz olması
• Adenokarsinoma in situ (AIS) gibi salgı bezi kaynaklı öncü lezyonlar
• Bazı durumlarda uzun süredir devam eden düşük dereceli değişiklikler
• Erken evre kanser şüphesinde tanıyı netleştirmek

Genç ve ileride gebelik planlayan kadınlarda, özellikle CIN2 için belirli koşullarda hemen işlem yapmak yerine yakın takip de bir seçenek olabilir. Karar; yaşınız, lezyonun özellikleri ve gebelik planlarınız birlikte değerlendirilerek verilir. Gebelik sırasında saptanan öncü lezyonlar ise genellikle doğumdan sonraya kadar takip edilir; gebelikte konizasyon yalnızca kanser şüphesi varsa gündeme gelir.

İşlem nasıl yapılır?

• İşlem tercihen adet kanaması bittikten sonraki günlere planlanır; gebelik olasılığı varsa önceden dışlanır.
• Jinekolojik muayene pozisyonunda vajinaya spekulum yerleştirilir ve değişmiş alanı belirginleştirmek için rahim ağzına solüsyon sürülür.
• Rahim ağzı lokal anestezi ile uyuşturulur. Anestezi ilacının içeriğine bağlı olarak kısa süreli bir çarpıntı hissedilebilir.
• Değişmiş alan, tel halka ile birkaç saniye içinde çıkarılır. Kanama, yakma ve kanama durdurucu solüsyonlarla kontrol altına alınır.
• Tüm işlem genellikle 10–20 dakika sürer ve aynı gün evinize dönebilirsiniz.

İyileşme süreci

• İlk birkaç gün adet sancısına benzer hafif kramplar olabilir.
• 2–4 hafta boyunca sulu, pembe veya kahverengi akıntı ve hafif lekelenme olması beklenen bir durumdur.
• İşlemden yaklaşık 1–2 hafta sonra, yara yüzeyindeki kabuğun ayrılmasıyla kanama bir süre artabilir.
• Rahim ağzının iyileşmesi için genellikle yaklaşık 4 hafta boyunca cinsel ilişki, tampon, vajinal duş, havuz ve küvet banyosundan kaçınılması önerilir.
• Çoğu kadın bir iki gün içinde işine dönebilir; ağır egzersizleri birkaç gün ertelemeniz önerilebilir.

Olası riskler

LEEP genellikle iyi tolere edilen bir işlemdir; ancak her tıbbi işlemde olduğu gibi bazı riskleri vardır:

• İşlem sırasında veya sonraki günlerde kanama
• Enfeksiyon
• Rahim ağzı kanalında daralma (servikal stenoz): Nadirdir; adet kanının akışında güçlüğe veya sonraki kontrollerde örnek almada zorluğa yol açabilir.
• Değişmiş dokunun tamamının çıkarılamaması (cerrahi sınırda hastalık) ve ek takip ya da tedavi gereksinimi
• Lezyonun zaman içinde tekrarlaması

Patoloji sonucu ne anlatır?

Çıkarılan doku, patoloji laboratuvarında ayrıntılı olarak incelenir ve sonuç genellikle 1–2 hafta içinde çıkar. Raporda şu bilgiler yer alır:

• Değişikliğin derecesi (CIN1, CIN2, CIN3 veya AIS gibi)
• Cerrahi sınırların durumu, yani çıkarılan parçanın kenarlarında değişmiş hücre olup olmadığı
• Nadiren, önceden bilinmeyen erken evre bir kanserin varlığı

Sınırların temiz olması olumlu bir bulgudur, ancak takip gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Sınır pozitifliği ise her zaman yeni bir işlem gerektirmez; takip veya ek tedavi kararı kişiye özel verilir.

Sonraki gebeliklere etkisi

LEEP genellikle gebe kalma olasılığını etkilemez ve işlem sonrasında çoğu kadın sorunsuz gebelikler yaşar. Bununla birlikte, rahim ağzından doku çıkarıldığı için sonraki gebeliklerde erken doğum ve zarların erken açılması riskinde hafif bir artış olabilir. Bu risk, çıkarılan dokunun derinliği arttıkça ve işlem tekrarlandıkça yükselir; soğuk konizasyonda LEEP’e göre daha fazladır.

Bu nedenle işlem sırasında, değişmiş dokunun tamamını çıkarırken sağlam dokuyu olabildiğince korumak hedeflenir. Gebe kaldığınızda, konizasyon geçirdiğinizi gebelik takibinizi yapan hekime mutlaka söyleyin; gerekirse rahim ağzı uzunluğu ultrasonla izlenebilir.

Bilgi: Gebelik planlıyorsanız bunu işlemden önce hekiminizle konuşun. Bu bilgi, işlemin kapsamı ve zamanlaması planlanırken dikkate alınır.

Tedavi sonrası takip

Öncü lezyon nedeniyle tedavi gören kadınlar, genel topluma göre daha uzun süre ve daha yakından izlenir:

• İlk kontrol genellikle işlemden yaklaşık 6 ay sonra, HPV testi (çoğunlukla smear ile birlikte) ile yapılır.
• Sonuçlar normalse kontroller bir süre yıllık olarak sürdürülür, ardından aralıklar uzatılır.
• Yüksek dereceli lezyon nedeniyle tedavi görmüş kadınlarda düzenli takibin uzun yıllar, genellikle en az 25 yıl sürdürülmesi önerilir.
• HPV aşısı olmadıysanız, tedavi sonrası aşının tekrarlama riskini azaltabileceğini düşündüren çalışmalar bulunduğundan bu konuyu hekiminizle konuşabilirsiniz.
• Sigarayı bırakmak, vücudun HPV’yi temizlemesine yardımcı olabilir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

İşlemden sonra aşağıdaki durumlardan biri gelişirse beklemeden hekiminize başvurun:

• Adet kanamanızdan daha yoğun kanama veya pıhtı düşürme
• Kötü kokulu akıntı
• 38 °C veya üzerinde ateş
• Ağrı kesiciye rağmen geçmeyen ya da giderek artan kasık ağrısı

Ayrıca takip kontrolünüzün zamanı geldiyse veya işlemden sonraki aylarda adetlerinizde belirgin ağrı ya da kanama miktarında belirgin azalma gibi değişiklikler fark ederseniz hekiminizle görüşün.